فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٢٤ - آراء اهل اصطلاح در علم حقتعالى

« المعدوم ثابتا ان كان فهذا مذهب المعتزلة او ذهنا الخ»

بنابراين جمله « فهذا مذهب المعتزلة» جمله اسميّه و جواب براى‌

شرط مقدّر است.

او ذهنا: معطوف به « عينا » .

الصّوفية: مبتداء و « ذا قائلة» خبر آن است.

او ذو وجود: معطوف بر « هو المعدوم».

ليس ذا ثبات: صفت براى « ذو وجود».

فمثل: خبر براى مبتداء محذوف و تقدير « فهو مثل» است و « قائمة

بالذّات» صفت براى « مثل » است.

مع سبقه: مضاف و مضاف‌اليه و مضاف « مع » بلحاظ ظرف بودنش متعلّق به‌

« ذو وجود» است.

ذا: مبتداء و « اشتهر من فلاطون» خبر آن است.

دون سبق: معطوف است به « مع سبقه».

ان: شرطيّه و جمله « يكن » جمله شرط و قوله « فذاك قول شيخ‌

الاشراقيّة» كه در بيت بعدى است جواب آن و قوله « بان حضر»

مفسّر جمله شرطيّه است.

ترجمه: معتزله قائلند علم خداوند كه اعدام ثابته است از اعيان و موجودات خارجى‌

است و صوفيّه آنها را موجودات ذهنيّه مى‌دانند و اگر علم حضرتش به موجوداتى‌

باشد كه ثبات و استقرار نداشته باشند پس آن علم مثل قائم بذات است افلاطون اين‌

مثل را سابق بر اشياء و منفصل از ذات مى‌داند ولى شيخ اشراق سابق بر اشياء

نمى‌داند.

شرح عربى: فامّا، عينا، له الثّبوت، منفكّا عن كافّة الوجودات، فهذا مذهب‌

المعتزلة، فجعلوا علمه تعالى المهيّات الثّابتة فى الازل و انت تعلّم انّ‌

اصل تقرّر الماهيّة منفكّا عن الوجود باطل.

او ذهنا، له الثّبوت منفكّا عن وجود الماهيّة نفسها لاعن الوجود