فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٧٨ - برهان ديگر

اگر صفات زائد بر ذاتش باشند پس معلول ذات هستند زيرا واجب ديگرى‌

غير از ذات نيست چه آنكه ادلّه توحيد مقتضايش چنين است و نيز بايد توجّه داشت‌

كه از مجعولات خود منفعل نمى‌گردد پس لازم مى‌آيد كه حضرتش باعتبار و جهت‌

واحد هم فاعل و هم قابل باشد چه آنكه بسيط آنهم در غايت بساطت است و اتحاد

فاعل و قابل محال مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

برهان ديگر

عبارات فوق اشاره است بدليل ديگرى بر عينيّت صفات با ذات حقتعالى و

تقرير آن چنين مى‌باشد:

اگر صفات كمال عين ذاتش نباشند از دو حال خارج نيست:

١- يا اساسا به آن متّصف نيست.

٢- آنكه بصفات كمال متّصف است.

صورت اوّل صحيح نيست زيرا بديهى است اطلاق عالم و قادر و حى و

موجود بر او صحيح است.

و امّا صورت دوّم مستلزم اين است كه در اتّصافش به اين صفات كه فرض‌

كرديم زائد بر ذاتش هستند قابل باشد در اين هنگام بايد گفت آيا فاعل و معطى اين‌

صفات به او كيست؟ جواب اين است كه از دو حال خارج نمى‌باشد:

١- آنكه نفس ذاتش باشد.

٢- آنكه غير ذاتش اعطاء كرده باشد.

قسم دوّم باطل است زيرا غير از سه حال خارج نيست:

الف: آنكه فوق واجب باشد.

ب: آنكه مساوى با واجب باشد.

ج: آنكه واجب فوق آن باشد.

فوق بودن غير باطل است زيرا موجودى فوق حقتعالى نيست و تمام‌

موجودات مستند بوى و او سابق بر همه مى‌باشد.