فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٥٥ - فصل در بيان بسيط بودن حقتعالى

٢- جزء خارجى (مادّه و صورت).

٣- جزء ذهنى (مادّه و صورت ذهنى).

٤- جزء مقدارى.

تفصيل و شرح‌

اجزاء در خارج يا داراى وجود واحدى هستند و يا عليحدّه و متعدّد ميباشند.

اگر در خارج واحد باشند از دو حال بيرون نيست:

١- در ذهن بصورت لا بشرط ملاحظه مى‌شوند كه در اين صورت از آنها

به اجزاء حمليّه يا اجزاء حدّيّه نام مى‌برند زيرا پرواضح است جنس و فصل هر كدام‌

در ذهن لحاظى بدون قيد اجتماع با ديگرى را دارند.

وجه تسميه آن به اجزاء حدّى: آن است كه اجتماع اين نوع اجزاء حدّ

مركّب و تعريف ذاتى آن را بعهده دارد همچون حيوان و ناطق در تعريف انسان.

وجه تسميه آن به اجزاء حمليّه: بديهى است جزء به شرط جزء بودن فابل‌

حمل بر كلّ نيست چنانچه حمل (يد) بر زيد غلط است ولى اگر آن را لا بشرط

ملاحظه كنيم به اين معنا كه در آن قيد جزء بودن را لحاظ ننموده بلكه عنوان جزء

بودن را بصورت عنوان مشيربه آن حقيقت در نظر بگيريم اعمّ از اينكه با آن حقيقت‌

ديگرى ملتئم شده باشد يا نشده باشد در اين صورت حملش بر كلّ صحيح و

بى‌اشكال است لذا اجزاء در صورتى كه لا بشرط ملاحظه گردند به آنها اجزاء

حمليّه گويند يعنى جزئيكه اباء از حمل بر كلّ را ندارد.

٢- در ذهن بصورت بشرط لا لحاظ گردند كه در اين صورت به آنها اجزاء

وجوديّه ذهنيّه (مادّه و صورت ذهنيّه) گويند.

و اگر اجزاء در خارج وجود منهاض و متعدّدى داشته باشند آنها نيز از دو

صورت خارج نيستند:

١- آنكه در عالم وضع و اشاره با هم تباين داشته باشند يعنى اشاره‌

بهر كدام با اشاره به ديگرى متفاوت باشد كه در اين صورت به آن اجزاء مقدارى‌

گويند.