فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٥٤ - فصل در بيان بسيط بودن حقتعالى

اجزاء حدّى يعنى جنس و فصل و نه مادّه و صورت خارجيّه بآنطوريكه مركّبات عينيّه‌

واجد آن مى‌باشند چنانچه ماده و صورت ذهنيّه نيز كه اعراض دارنده آن هستند در

حقتعالى نمى‌باشد و نيز اجزاء كميّه يعنى مقداريّه در او نيست، و وجه ضبط در

تقسيم اجزاء به اقسام چهارگانه اينستكه گفته شود:

اجزاء يا بوجود واحد در خارج موجودند و با بوجودات متعدّده وجود دارند.

بنابر اوّل يا در ذهن لا بشرط بوده كه در اينصورت از آنها به اجزاء حمليّه‌

اسم برده ولى اولى و سزاوار است كه بنام اجزاء حديّه خوانده شوند زيرا اجزاء براى‌

حدّ در مركّبات قرار مى‌گيرند.

و امّا ناميدن آنها را به اجزاء حمليّه بنظر صحيح نمى‌آيد زيرا عنوان جزئيّت‌

با حمل تنافى دارد پس جمع ايندو كلمه يعنى جزء و حمل در يك عبارت درست‌

نيست.

و يا در ذهن بطور بشرط لا اعتبار مى‌شوند پس در اينصورت عبارتند از اجزاء

وجوديّه ذهنيّه يعنى مادّه و صورت ذهنى و بنابر فرض دوّم يا در وضع با هم متباين‌

هستند كه از آنها به اجزاء مقداريّه ياد مى‌كنند يا چنين نيست كه در اينفرض اجزاء

خارجيّه يعنى مادّه و صورت خارجى مى‌باشند.

سپس به برهان آن اشاره كرده و گفتيم:

شرح فارسى:

توضيح‌

در فصل گذشته اثبات كرديم كه براى حقتعالى شريك و هم‌بازى نيست‌

و اين معنا را به كلمه واحد تعبير مى‌كنند فلذا معناى اينكه مى‌گوئيم هو الواحد اين‌

است كه شريكى براى او نمى‌باشد.

اينك در مقام اثبات بساطت حضرتش هستيم و از اين صفت بكلمه احد

تعبير مى‌نمايند پس معناى‌ «قلهو اللّه احد» اين است كه براى وجود اقدسش جزء

نيست و چون جزء بر چهار قسم است لذا مرحوم مصنّف در مقام نفى جزء به هر چهار

قسم هستند و امّا معانى چهارگانه به اين قرارند:

١- جزء حدى (جنس و فصل).