فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٤٢ - فصل بيان قواعد حكمى در رد شبهه ثنويه

و خير باشد باعتبارى و غير ايشان باشد باعتبارى ديگر و همچنين آفت و شرّ و التذاذ

بكمال.

و خير مختص است به آن جهتى كه او به آن كمال و خير است.

مقدّمه سوّم‌

براى خير دو قسم نقل نموده‌اند:

١- نفسى ٢- قياسى و اضافى.

مقصود از خير نفسى عبارتست از امرى كه ذاتا مطلوب و مشتاق‌اليه باشد

بدون اينكه غيرى با آن ملاحظه شود مانند وجود كه هر قسمى از آن ذاتا مطلوبست‌

اگرچه وجود امكانى باشد.

و مراد از خير قياسى (اضافى) آنست كه بملاحظه با غير مطلوب و

مشتاق‌اليه باشد اعمّ از اينكه ذاتا نيز مطلوب باشد يا نباشد و چون قياس بدو نحو

صورت مى‌گيرد:

گاه معلول را با علّتش قياس مى‌نمايند و زمانى معلول را با شيئ ديگرى كه‌

در عرض آن است مى‌سنجند، لاجرم خير قياسى نيز به اين اعتبار دو گونه است:

١- خير بودن معلول نسبت بعلّت: و آن عبارتست از كمال ملائمت و

نهايت سنخيّت بين آن دو و چنانچه علّت واحد مقتضى و مشتاق بيك معلول است و

علّت متعدّد طالب معاليل متكثّره مى‌باشند.

٢- خير بودن معلول نسبت بمعارض: و آن اين است كه شيئ نسبت به‌

هم عرض خود نافع بوده و در استفاده از آن دخيل باشد قهرا بعضى از اشياء با هم‌

چنين ارتباط و هم‌بستگى را ندارند در نتيجه هر كدام نسبت به ديگرى شرّ محسوب‌

مى‌شوند چه آنكه در تعريف شرّ گفته‌اند:

الشّر عدم ذات أو عدم كمال ذات.

مثلا اگر طبيبى براى مريضى جهت علاج مرضش انار شيرين تجويز نمود

گاه باشد كه اصلا انار نيست ه در اينجا نبودن ذات انار شرّ است نسبت به اين‌

مريض و گاه باشد كه انار هست لكن ترش است نه شيرين كه در اين مثال ترش‌