فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٣٧ - مقاله شيخ در مبدء و معاد

تجزيه و تركيب‌

مع تعدّد: مضاف و مضاف‌اليه، مضاف ظرف متعلّق به « توارد » است.

العلل: فاعل براى « توارد » .

على المشخّص: جارّ و مجرور، متعلّق به « توارد » و « الّذى قد انفعل» صفت‌

« المشخّص » است.

ترجمه: پس اگر عالم و خداوند كائنات متعدّد باشد لازمه‌اش توارد علل متعدّده‌

است بر معلول واحدى كه در تحت اثر آن علل قرار گرفته و اين باطل است.

شرح عربى: فبالنّظام الجملى العالم، اى العالم جملة ملحوظة متدليّة بعرش اللّه،

شخص من الحيوان لا، حيوان فقط، بل آدم، و انسان كبير، لكن لا

رأس له، كالانسان البشرى، و لا ذنب، كالحيوان العنصرى، كما له‌

ليس تشّه و غضب، لبرائة السّموات منها و ليس من شرط الحيوانيّة و

الانسانيّة المطلقتين هذه بل الحيوة و درك الكلّيّات و هما حاصلان له‌

باعتبار اشتماله على النّفوس و العقول و حينئذ، فمع تعدّد، اى تعدّد

اله العالم، توارد العلل، المستقلّة، على، المعلول، المشخّص، من الانسان‌

الكبير الشّخصى، الّذى قد انفعل، و تأثّر و هذا محال فتعدّد الا له‌

محال.

ترجمه: پس بواسطه نظام جملى كه عالم دارد يعنى وقتى عالم را مجموعا ملاحظه‌

نموده بطوريكه متولّى و مرتبط بعرض الهى هستند شخصى از حيوان بلكه نه تنها

حيوان بلكه آدم و انسان كبيرى وجود پيدا مى‌نمايد كه البتّه همچون انسان بشرى سر

نداشته و مانند حيوان عنصرى دم ندارد كما اينكه شهوت و غضب نيز در آن‌

نمى‌باشد زيرا سموات و آسمانها از شهوت و غضب برحذر مى‌باشند و بايد توجّه‌

داشت كه از شرائط حيوانيّت و يا انسانيّت مطلق اين نيست كه سر و دم و شهوت و

غضب در او وجود داشته باشد بلكه آنچه معتبر است تحقّق حيات و درك كلّيّات بوده كه‌

آنهم براى سماوات بملاحظه اشتمالشان بر نفوس و عقول حاصل مى‌باشد.