فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٨٩ - استدلال از طريق حركت افلاك

غايتى است كه آن غايت شهوى يا غضبى نيست زيرا اين قبيل امور (امور شهوى و

غضبى) از افلاك برى و بدور مى‌باشد و نيز غايت حركت افلاك ايصال نفع به‌

مادون خود نيست زيرا براى موجودات مادون ارزش و وقعى نزد افلاك نمى‌باشد

چنانچه غرض از اين حركت نفع برخى از افلاك از بعض ديگر نمى‌باشد و الّا عدد

اجسام منتهى به عدد محدوى نمى‌گشت پس لازم است كه غايت اين حركت امر

غير جسمانى باشد و آن يا واجب بوده و يا امرى است كه بواجب منتهى مى‌گردد.

و بسا ايشان از طريق حركت نفس مدّعاى خود را اثبات كرده و گفته‌اند:

حركت نفس در ابتداء بالقوّه است پس در خروج آن از قوّه بفعل ناچاريم‌

از محرّك فاعلى و آن يا واجب است و يا منتهى بآن مى‌باشد.

و نيز براى حركت مزبور مخرج غائى لازم است زيرا حركت طلب بوده و

طلب محتاج به مطلوب است و هر مطلوبى كه نفس بآن مى‌رسد نزدش توقّف نكرده‌

و بآن استقرار پيدا نمى‌كند مگر آن مطلوب نفس را بر باب اللّه رسانده و بر جناب‌

اقدس الهى وارد نمايد پس بناجار مطالب و مقاصد به مطلوبى منتهى مى‌گردد كه‌

قلوب بآن مطمئن و مستقرّ مى‌شوند و مطلوب ما اثبات همين معنا بود.

شرح فارسى:

توضيح‌

استدلال طبيعيّون در اثبات صانع‌

حكماء طبيعى از سه طريق استدلال نموده‌اند:

١- از طريق حركت.

٢- از راه حركت افلاك.

٣- حركت نفس.

استدلال از طريق اوّل را قبلا توضيح داديم و اينك دو استدلال ديگر:

استدلال از طريق حركت افلاك‌

قبل از شرح اين استدلال تمهيد چند مقدّمه لازم است: