فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٨٣ - دليل بر اثبات صانع

بالامكان العام للوجود و لا يستلزم عروضه للوجود تخصّص استعداد

كالعلم لا كالبياض فكلّ ما هو كذلك يجب اثباته للواجب و لمّا

كان لقائل ان يقول فيلزم تكثر الواجب بالذّات دفعناه بانّه:

ترجمه: و بر وجود آنچه از صفاتى كه ممتنع نبوده يعنى بالامكان عام ثابت است‌

قياس نما بشرطى كه ثبوتشان براى حقتعالى مستلزم جسم بودنش نباشد و حاصل‌

اين بيان آنستكه:

بر وجود حقتعالى صفات كماليّه‌اش را قياس نما پس بگو:

زمانيكه حقيقت علم مثلا واجب باشد مطلوب ثابت است و در غير

اينصورت يعنى اگر ممكن باد مستلزم واجب مى‌باشد چنانچه معلّم دوّم گفته‌

است:

واجب است در حيات، حيات بالذّات و در اراده، اراده بالذّات و در

اختيار، اختيار بالذّات باشد تا اين معانى در شيئ لا بالذّات هستند.

و جهت آنكه از صفات كماليّه به اين نام و عنوان اسم برديم آنستكه‌

خواستيم به معيارى كه براى معرفت كمال مى‌باشد اشاره كرده باشيم و آن معيار

عبارتست از:

هر شيئ كه بامكان عامّ در حقّ وجود باريتعالى ممكن بوده و عروضش بر

وجود مستلزم تخصّص استعداد نباشد همچون علم نه مانند بياض.

بنابراين هرچه اينطور باشد اثباتش براى واجب الوجود لازم و حتمى است.

و چون اين گفتار زمينه فراهم مى‌كند براى اينكه قائلى بگويد:

لازمه اين تقرير آنستكه واجب بالذّات متكثّر باشد.

از اينرو در مقام فعلش گفته‌ايم:

شرح فارسى:

توضيح‌

تقريبى كه در اثبات وجود صانع شد و گفتيم اگر وجود حضرتش واجب‌

باشد مدّعا ثابت است و اگر ممكن باشد بيكى از دو راه مستلزم واجب است عينا در