فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٨٠ - دليل بر اثبات صانع

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل بر اثبات صانع‌

در اثبات صانع سه مشرب مى‌باشد:

١- مشرب طبيعيّون: و تقرير آن اين است كه هر جسم متحرّكى محتاج‌

بمحرّك است و آن محرّك نيز بايد منتهى شود به محرّك ديگر كه خود متحرّك‌

نباشد والّا اين سلسله بپايان نرسيده يا دور پيش مى‌آيد و يا تسلسل و هر دو باطل‌

هستند لذا تمام موجودات عالم بمقتضاى العالم متغيّر متحرّك مى‌باشند پس محرّكى‌

مى‌خواهند كه خود متحرّك نباشد و آن ذات اقدس الهى است.

٢- مشرب متكلّمين: و تقرير آن چنين است:

تمام عالم متغيّر و متبدّل هستند و هر متغيّرى حادث است پس عالم حادث‌

مى‌شود سپس در تتميم اين دليل مى‌گويند و هر حادثى محدثى دارد پس عالم نيز

محدث دارد و آن حقتعالى است زيرا اگر سلسله حوادث بمحدث غير حادث منتهى‌

نشود يا دور و يا تسلسل لازم مى‌آيد.

پس طريق اثبات صانع از نظر متكلّمين ملاحظه موجودات است از حيث‌

حدوث و قدم چنانچه از ديده طبيعيّون باعتبار متحرّك و غير متحرّك است.

٣- مشرب الهيّون و حكماء: و آن التفات بموجودات است از حيث موجود

بودن و شرح آن طبق فرموده مصنّف چنين است: با توجّه به مسلك اصالت وجود و

اينكه وجود حقيقت و ذات تمام حقائق و ماهيّات است مى‌گوئيم:

اين حقيقت وجود اگر واجب باشد مدّعا و مطلوب ثابت است و اگر ممكن‌

باشد به اين معنا كه مانند سائر موجودات عين فقر و نفس ربط بغير باشد قطعا مانند

آنها مستلزم واجب و وجود بالذّاتى خواهد بود و اين استلزام يا از طريق خلف ثابت‌

مى‌شود يا از غير آن‌كه مرحوم مصنّف از آن بدليل استقامت نام برده است.

امّا طريق اوّل: مى‌گوئيم شيئ يا حقيقت وجود است و يا ماهيّت و يا عدم:

امّا عدم كه نفى محض و باطل صرف است فلذا صلاحيّت اين را ندارد كه‌

موجودات مستند به آن باشند و امّا ماهيّت و حقيقت وجود اگرچه هر دو از اين جهت‌