عاشورا ريشه‌ها، انگيزه‌ها، رويدادها، پيامدها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٩ - ٦- تنگناى اقتصادى مخالفان

واليان منصوب معاويه، مردم اين سامان را مجبور كردند تا با بهاى ناچيزى املاك خويش را بفروشند و بسيارى از زمين‌هاى اطراف مدينه را به اجبار به تصرّف دستگاه حكومت درآوردند.

به حكم معاويه، گاه مروان بن حكم و گاه نيز سعيد بن عاص بر مدينه حكومت مى‌كرد و هر دو در تضعيف اقتصادى مردم مدينه خصوصاً بزرگان قوم از هيچ كوششى دريغ نمى‌كردند. [١]

معاويه كه مبارزه با علويان و هواخواهان مكتب علوى را وجهه نظر خويش قرارداده بود، در بخشنامه‌اى به همه عمّال خويش اعلام كرد:

«انْظُرُوا إِلَى‌ مَنْ قَامَتْ عَلَيْهِ الْبَيِّنَةُ أَنَّهُ يُحِبُّ عَلِيّاً وَ أَهْلَ بَيْتِهِ فَامْحُوهُ مِنَ الدِّيوَانِ وَ أَسْقِطُوا عَطَاءَهُ وَ رِزْقَهُ‌

؛ مواظب باشيد هر كه ثابت شد كه از شيعيان على عليه السلام و اهل بيت او است اسم او را از دفتر بيت المال حذف كنيد و حقوق و مزاياى او را قطع نماييد». [٢]

اين همه سخت‌گيرى از جانب معاويه براى آن بود كه وى همواره از شيعيان احساس خطر عظيمى مى‌كرد و لذا با قساوت تمام به اين گونه اعمال ننگين و شرارت‌بار دست مى‌زد.

ابن ابى الحديد، از امام باقر عليه السلام نقل مى‌كند كه شرايط چنان سخت شده بود كه اگر كسى از دوستى ما ياد مى‌كرد زندانى مى‌شد و اموالش مصادره مى‌گرديد و يا خانه‌اش ويران مى‌گشت. [٣]

فشارها چنان زياد و فراگير شده بود كه «شعبى» مى‌گويد:

«مَا نَدْري مَا نَصْنَعُ بِعَلِىِّ بْنِ أبي طَالِبٍ، إِنْ أَحْبَبْنَاهُ إِفْتَقَرْنَا وَ إِنْ ابْغَضْنَاهُ‌

[١]. مراجعه شود به: عقد الفريد، ج ٤، ص ٢٥٩.

[٢]. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج ١١، ص ٤٥ و الغدير، ج ١١، ص ٢٩.

[٣]. شرح نهج البلاغه ابن ابى‌الحديد، ج ١١، ص ٤٣.