عاشورا ريشه‌ها، انگيزه‌ها، رويدادها، پيامدها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٨ - ٦- تنگناى اقتصادى مخالفان

ارزاق عمومى به وفور و با قيمتى مناسب در اختيارشان قرار مى‌گرفت و هر گاه و بى‌گاه از بذل و بخشش‌هاى بى‌دريغ معاويه بهره‌مند بودند؛ مردم شهرهاى ديگر تحت فشار سخت‌ترين تنبيهات اقتصادى قرار داشتند.

خصوصاً شهر كوفه كه پايگاه اصلى شيعيان و دوست‌داران اميرمؤمنان عليه السلام بود، با وضع بسيار دردناكى روبرو بود. مغيرة بن شعبه- والى كوفه- ارزاق عمومى را از مردم كوفه دريغ مى‌داشت. اين سياست تبعيض‌آميز معاويه تا دهها سال پس از وى نيز ادامه يافت؛ تا آن‌جا كه عمر بن عبدالعزيز- به اصطلاح عادل‌ترين آنان!- در حالى كه بر حقوق شاميان ده دينار افزوده بود بر اهل عراق هيچ نيافزود! [١]

غصب زمين‌هاى آباد بلاد اسلامى، تنها به كوفه و بصره خلاصه نشد. بلكه پس از آن معاويه بر زمين‌هاى يمن و شام و بين النهرين نيز دست انداخت و سرزمين‌هايى كه در گذشته عنوان خالصه و تيول داشت، از چنگ صاحبان آنها درآورد و در تصرّف خويش قرار داد.

وى حتّى از دو شهر مقدس مكّه و مدينه نيز صرف نظر نكرد؛ هر سال مقدار زيادى خرما و گندم از اين دو شهر به عنوان ماليات و خراج مى‌گرفت و «فدك» را كه متعلّق به فرزندان رسول خدا صلى الله عليه و آله بود جزء تيول مروان بن حكم قرار داد! [٢]

«ابن عبد ربّه» مى‌نويسد:

در دوران حكومت معاويه هيچ بودجه‌اى از بيت المال براى شهر مقدّس مدينه اختصاص نمى‌يافت‌ [٣]، چه اين‌كه در اين شهر بزرگانى زندگى مى‌كردند كه همه از سران مخالفان حكومت اموى بودند.

[١]. عقد الفريد، ج ٤، ص ٢٥٩. براى آگاهى بيشتر مراجعه شود به نقش عايشه در تاريخ اسلام، قسمت سوم.

[٢]. تاريخ يعقوبى، ج ٢، ص ٣٠٥.

[٣]. مراجعه شود به: عقدالفريد، ج ٤، ص ٣٥٨.