عاشورا ريشه‌ها، انگيزه‌ها، رويدادها، پيامدها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٢ - ١- نقض صلحنامه امام مجتبى عليه السلام

١- نقض صلحنامه امام مجتبى عليه السلام‌

همان‌گونه كه در بخش گذشته آمد، امام حسن عليه السلام به سبب شرايط دشوار، به صلح با معاويه تن داد، و از وى براى امور زير پيمان گرفت:

«در قنوت نمازها اميرمؤمنان عليه السلام را سبّ ننمايد! و متعرّض شيعيان نشود، امنيّت آنها را تأمين كند و حقوق هر صاحب حقّى را به وى بدهد».

معاويه نيز همه اين موارد را پذيرفت و بر انجام آن تعهّد بست و سوگند ياد كرد؛ ولى پس از امضاى صلح نامه وقتى روز جمعه وارد «نُخَيْله» (منزلگاهى نزديك كوفه) شد، پس از نماز، خطبه‌اى براى مردم خواند و چنين گفت:

«إِنِّى وَاللَّهِ مَا قَاتَلْتُكُمْ لِتُصَلُّوا وَ لَالِتَصُومُوا، وَ لَالِتَحِجُّوا وَ لَالِتُزَكُّوا، إِنَّكُمْ لَتَفْعَلُونَ ذلِكَ، وَ لكِنِّي قَاتَلْتُكُمْ لِأَتَأَمَّرَ عَلَيْكُمْ! ... أَلا وَ إِنِّي كُنْتُ مُنّيتُ الْحَسَنَ أَشْيَاءَ، وَ أَعْطَيْتُهُ أَشْيَاءَ، وَ جَمِيعُهَا تَحْتَ قَدَمَىَّ لا أَفي بِشَىْ‌ءٍ مِنْهَا لَهُ؛

به خدا سوگند! من براى اين با شما نجنگيدم كه نماز بگزاريد و روزه بگيريد و حج به جا آوريد و زكات دهيد! اين امور را خودتان انجام مى‌دهيد! هدف من از پيكار با شما اين بود كه بر شما فرمانروايى كنم (و به قدرت دست يابم). آگاه باشيد! من در (صلح نامه) امورى را به حسن عليه السلام وعده دادم و تعهّداتى كردم، امّا (بدانيد) همه آن پيمان‌ها و تعهّدات را زير پا انداخته و به هيچكدام از آنها وفا نخواهم كرد!».

پس از آن داخل كوفه شد واز مردم بيعت گرفت، و آنگاه خطبه‌اى براى مردم خواند و نسبت به اميرمؤمنان على عليه السلام و همچنين امام حسن عليه السلام بدگويى كرد. [١]

بدين صورت، معاويه در قدم اوّل حاكميّت خويش، نخست هدف خود را از آن همه تلاش‌ها و كشتارها به صراحت بيان كرد. او هرگز مانند يك فرمانده مسلمان‌

[١]. ارشاد مفيد، ص ٣٥٥. همچنين رجوع كنيد به: مناقب ابن شهر آشوب، ج ٤، ص ٣٨؛ و شرح نهج‌البلاغه ابن‌ابى الحديد، ج ١٦، ص ٤٦. بخشى از اين خطبه در مختصر تاريخ دمشق، ج ٢٥، ص ٤٣ و سير اعلام النبلاء، ج ٤، ص ٣٠٤ نيز آمده است.