تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٢٧٩ - اوضاع سياسى، اجتماعى و فرهنگى شيعه در سده هاى دهم و يازدهم هجرى

عامليان، چنان كه آمد، ابن خاتون شيخ اسداللَّه بن شيخ مؤتمن، به سال ١٠٦٧ ق، چهارصد نسخه كتاب، و شيخ بهايى نيز از كتاب‌هاى نفيس خود، وقف آن نمودند.

٢. ايجاد مدارس و حلقه‌هاى درس، جهت تعليم متون دينى و حديثى در شهرها و مراكز مختلف از جمله اصفهان، مشهد، شيراز و ....

علماى مهاجر، بعد از ورود به ايران، بيشتر فعّاليت خود را براى آموزش، متمركز ساختند و با پشتيبانى حاكمان صفوى، حوزه‌هاى بحث و تدريس را رونق بخشيدند.

اين عالمان، بيشتر در شهرهاى شيراز، تبريز، قزوين و اصفهان- كه اهمّيت سياسى و رونق اقتصادى داشتند- و يا در مشهد و قم (با توجّه به اهميّت مذهبى آنها) سكنا گزيدند و به ترويج دانش‌هاى شيعى پرداختند.[١] ٣. ظهور ادبيات ردّيه‌نويسى و مقابله علماى شيعى با آن.[٢] به دنبال تشكيل دولت شيعى صفوى كه منجر به مهاجرت بسيارى از علماى اهل سنّت گرديد، رساله‌ها و كتاب‌هاى متعدّدى توسط فقهاى سنّى عليه شيعه نوشته شد كه در آنها، فتوا به ارتداد و كفر شيعيان داده شد. در اثر يكى از اين فتواها در سال ٩١٩ ق، قريب به چهل هزار تن از شيعيان در سرزمين عثمانى قتل عام شدند.[٣] در مقابل اين حركت، برخى از فقهاى عصر صفوى به مقابله برخاستند و به نگارش رساله‌ها و صدور فتواهاى ضدّ سنّى پرداختند. نفحات اللاهوت فى لعن الجبت والطاغوت، از محقّق كَرْكى (م ٩٤٠ ق)، يكى از اين رساله‌ها بود كه به «رساله لعنيّه»

[١]. مهاجرت علماى شيعه از جبل عامل به ايران در عصر صفوى، ص ١٦٧.

[٢]. براى تفصيل بحث، ر. ك:« ادبيات رديّه‌نويسى در روزگار نخست صفوى»، صفويه در عرصه دين، فرهنگ و سياست، ج ١، ص ٦٧- ٨٦.

[٣]. همان، ص ٣٧؛ علّامه مجلسى، ص ٢٨.