تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٢٨٠ - اوضاع سياسى، اجتماعى و فرهنگى شيعه در سده هاى دهم و يازدهم هجرى

شهرت داشت تا جايى‌كه سنّيان را بر ضدّ شيعيان برانگيخت.[١] ٤. گفتگوها و مناظره‌هاى برون‌دينى و درون‌دينى.

در پى درگيرى‌هايى كه اروپاييان با امپراتورى عثمانى داشتند، هيئت‌هايى را براى برقرارى ارتباط به ايران گسيل مى‌داشتند. هدف اصلى اين هيئت‌ها پيوند ايران با اروپا و جنگ عليه عثمانى بود؛ ولى آنچه در كنار مسائل سياسى براى اروپاييان اهمّيت داشت، توجّه به تبليغات و رواج مسيحيّت بود. اين گفتگوها به دو شيوه صورت مى‌گرفت.

الف. گفتگوهاى برونْ‌دينى. اروپاييان، براى نشر عقايد خود، در آغازْ مبلّغان خويش را به ايران گسيل داشتند و آن‌گاه كه دريافتند عقايد آنان، قابل درك و پذيرش نيست، به تحليل و توجيه عقايد خود، رو آوردند و در مرحله بعد، به مناظره و گفتگو با علماى اسلام نشستند.[٢] فيليپ دوم و فيليپ سوم، پادشاهان اسپانيا، هر كدام با ارسال كشيش و هيئت‌هايى به دربار سلاطين صفوى، خواستار آزادى كامل تبليغ دين مسيح در سراسر ايران بودند؛[٣] امّا شاه عبّاس صفوى (٩٩٦- ١٠٣٨ ق)، على‌رغم تمايل به اين درخواست، علما و روحانيون را بزرگ‌ترين سدّ راه تبليغ مسيحيّت در ايران ديد و آنها را مخالف ساختن كليسا مى‌دانست.[٤] گروهى از مبلّغان مسيحى، به بهانه مبارزه با اسلام و توجيه عقايد مسيحيّت به نگارش كتاب پرداختند، از آن جمله، كتاب آيينه حق‌نما [از]

[١]. صفويه در عرصه دين، فرهنگ و سياست، ص ٧٠.

[٢]. مجلّه حوزه، ش ٨٩- ٩٠، ص ٢٧٥:« گفتگوهاى علمى در عصر صفوى»، على اكبر ذاكرى.

[٣]. سياست خارجى ايران در دوره صفويه، نصراللَّه فلسفى، ص ٢٥؛ صفويه در عرصه دين، فرهنگ و سياست، ج ٣، ص ٩٦٦- ٩٦٧.

[٤]. سياست خارجى ايران در دوره صفويه، ص ٤٩.