دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٩٩٧
| ابن بيليک جلد: ٣ شماره مقاله:٩٩٧ |
اِبْنِ بَيْليك، احمد شهابالدين محسنى (٢٤ محرم ٦٩٩ -٧٥٣ق/ ٢١ اكتبر
١٢٩٩-١٣٥٢م)، شاعر، اديب، فقيه شافعى و امير منطقة دمياط.
ابن بيليك در اسكندريه به دنيا آمد. پدر وي بدرالدين بيليك بن عبدالله
محسنى، «نايب» (والى) اسكندريه و برادرش ناصرالدين در ٧٤٢ق/١٣٤١م «نايب»
قاهره بود. پس از آنكه ناصرالدين مغضوب واقع شد، وي را به طرابلس و احمد
را به دمشق تبعيد كردند (ابن تغري بردي، ١/٢٤٠-٢٤١). در شام احمد بن بيليك،
دوست و همدم امير تنگز (د ٧٤١ق/١٣٤٠م) نايب شام شد. به جهت اين دوستى
امير شام زمينى به «اقطاع» به وي واگذار كرد (همو، ١/٢٤١). وي با تقىالدين
سبكى نيز دوستى داشت، حتى هنگامى كه به نظم التنبيه شيرازي همت گماشت.
اشعار را به تدريج به نظر و تأييد او مىرسانيد (ابن حجر، ١/١٣٢). وي نيز
مدتى امير دمياط بود (مقريزي، ٢(٣)/٨٦٦).
آثار: از ابن بيليك چندين كتاب به صورت خطى در كتابخانههاي جهان موجود
است:
١. الجواهر الثمين فى نخب سيرالامين، رسالهاي در سيرة نبوي است كه
نسخهاي از آن در كتابخانة فاتح موجود است (عبدالبديع، ٢/١١٢)؛
٢. روضة الناظر و نزهة الخاطر، اين كتاب شامل نظم و نثر (سيد، ١/٤٧٧) و پند و
اندرز و به شيوة كتاب زهرالا¸داب حصري است كه نويسنده، آن را براي امير
ناصر بن البدر محسنى تأليف كرده است. نسخهاي از آن در كتابخانة توپكاپى
سراي به شمارة ٨٣٦٩ موجود است (كاراتاي، )؛ IV/٣٢٨
٣. الروض النزيه فى نظم التنبيه، ابن بيليك كتاب التنبيه فى فروع
الشافعية تأليف ابواسحاق ابراهيم بن على شيرازي (د ٤٧٦ق/١٠٨٣م) را به نظم
درآورد و الروض النزيه خواند (حاجى خليفه، ١/٤٨٩، ٤٩٢-
٤٩٣).نسخهايازاينكتاب درمكتبةالاوقافموصل(عبدالرزاقاحمد، ٣/٦٠) و نسخهاي
ديگر در كتابخانة چستربيتى به شمارة ٣٣١٢ موجود است ( آربري، .(II/٣٠
مآخذ: ابن تغري بردي، يوسف، المنهل الصافى، به كوشش احمد يوسف نجاتى،
قاهره، ١٣٧٥ق/١٩٥٦م؛ ابن حجر، احمد، الدرر الكامنة، حيدرآباد دكن، ١٣٩٢ق/
١٩٧٢م؛ حاجى خليفه، كشف الظنون، استانبول، ١٩٤١م؛ سيد، خطى؛ عبدالبديع،
لطفى، فهرس المخطوطات المصورة، قاهره، ١٩٥٦م؛ عبدالرزاق احمد، سالم، فهرس
مخطوطات مكتبة الاوقاف العامة فى الموصل، بغداد، ١٣٩٦ق/١٩٧٦م؛ مقريزي، احمد،
السلوك، به كوشش محمد مصطفى زيادة، قاهره، ١٩٥٨م؛ نيز:
Arberry; Kararay,Fehmi Edhem, Topkap o Saray o m O zesi K O t O- phanesi Arap ٥
a yazmalar Katalogu, Istanbul, ١٩٦٩.
حيدر بوذرجمهر (رب) ٢٤/٨/٧٦
ن ٢ (رب) ٢٨/٨/٧٦