دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٤١
| ابن سوار جلد: ٣ شماره مقاله:١٣٤١ |
اِبْنِ سِوار، ابوطاهر احمد بن على بن عبيدالله بغدادي (٤١٢- ٤ شعبان
٤٩٦ق/١٠٢١- ١٣ مة ١١٠٣م)، مقري، نحوي و محدث حنفى. سوار نام جد اعلايش
بوده است. او حدود ٤٠ سال به فراگيري و آموختن حديث و قرائت پرداخت و
ظاهراً در اواخر عمر نابينا شد و در بغداد درگذشت و در كنار قبر معروف كرخى
مدفون گرديد (ابن ماكولا، ٤/٣٨٨؛ ياقوت، ٤/٤٦- ٤٨). تنى چند از افراد خاندان
وي از جمله فرزندانش ابوالفوارس هبةالله و ابوالفتوح محمد نيز صاحب نام
بودهاند (نك: ابن نقطه، ١/٥٠٢ - ٥٠٣). ابن سوار قرائت را نزد مشايخى چون
ابوالفتح عبدالواحد بن شيطا، على بن محمد بن فارس خياط، احمد بن مسرور بن
عبدالوهاب، حسن بن ابوالفضل شرمقانى و حسن بن على بن عبدالله عطار
فراگرفت (ابن جزري، غايةالنهاية، ١/٨٦، به نقل از المستنير ابن سوار). نيز
كسانى چون ابومحمد سبط خياط، ابوالكرم شهرزوري، ابوطاهر سلفى و ابوعلى بن
سكرة صدفى از او قرائت آموختهاند (همانجا). ابن سوار علاوه بر قرائت به
حديث نيز پرداخت و از كسانى چون محمد بن محمد بن غيلان، على بن محسن
تنوخى و محمد ابن عبدالواحد بن رزمه حديث شنيد (ابن ماكولا، همانجا؛ نيز نك:
صفدي، ٧/٢٠٤). از راويان حديث وي نيز محمد بن ناصر سلاّمى و عبدالوهاب
انماطى را مىتوان نام برد (ياقوت، ٤/٤٧؛ ذهبى، ١٩/٢٢٦). از ديدگاه جرح و
تعديل ابن سوار را در نقل ثقه و ثبت دانستهاند (نك: ابن ماكولا، همانجا؛
ياقوت، ٤/٤٦- ٤٨).
تنها اثر به جاي ماندة او كتاب المستنير فى القراءات العشر است كه مورد
استفادة مقريان پس از وي قرار گرفته است. از جمله ابن جزري در موارد
فراوانى از اين كتاب استفاده كرده و طرق روايت خود از آن كتاب را به
تفصيل ذكر نموده است ( النشر، ١/٨٢). از اين كتب نسخههايى در كتابخانة نور
عثمانيه و فيضالله استانبول موجود است (پرتسل، ٣٧ -٣٦ ؛ نيز نك: I/٧٢٢ S,
.(GAL, اختصاري از اين كتاب نيز در كتابخانة ازهريه (ازهريه، ١/٦٥) وجود دارد.
ابن سوار ظاهراً آثار ديگري نيز در علوم قرآنى تأليف كرده كه از آن ميان
به كتاب او در مفردات قاريان دهگانه مىتوان اشاره كرد (نك: ابن ماكولا،
همانجا؛ ياقوت، ٤/٤٨).
مآخذ: ابن جزري، محمد، غايةالنهاية فى طبقات القراء، به كوشش گ. برگشترسر،
قاهره، ١٣٥١ق/١٩٣٢م؛ همو، النشر فى القراءات العشر، به كوشش على محمد
ضباع، مصر، مطبعة مصطفى محمد؛ ابن ماكولا، على، الاكمال، به كوشش
عبدالرحمان يمانى، حيدرآباد دكن، ١٤٠٥ق/١٩٨٤م؛ ابن نقطه، محمد، الاستدراك،
نسخة عكسى موجود در كتابخانة مركز؛ ازهريه، فهرس؛ ذهبى، محمد، سير اعلام
النبلاء، به كوشش شعيب ارنؤوط، بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٤م؛ صفدي، خليل، الوافى
بالوفيات، به كوشش احسان عباس، ويسبادن، ١٣٨٩ق/١٩٦٩م؛ ياقوت، ادبا؛ نيز:
, S; Pretzl, O., X Die Wissenschaft der Koranlesung n , Islamica, ١٩٣٤, vol. VI.
حسن صفري نادري
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا