دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠٥١
| ابن جوصا جلد: ٣ شماره مقاله:١٠٥١ |
اِبْنِ جَوصا، ابوالحسن احمد بن عمير بن يوسف بن موسى دمشقى (د
٣٢٠ق/٩٣٢م)، محدث. او مولاي بنى هاشم و به روايتى مولاي محمد بن صالح
بن بيهس كلابى بود و در زمان خود از اركان حديث شمرده مىشد (ابن عساكر،
٧/٩١). در شام و مصر به تحصيل حديث پرداخت (ذهبى، تذكره، ٣/٧٩٥)، چنانكه او
را در شام برابر ابن عُقده در كوفه گفتهاند (ابن عساكر، ٧/٩٧). از مشايخ وي
مىتوان از زبير بن بكار، ابوتقى هشام بن عبدالملك و محمد بن وزير (ابن
ماكولا، ٣/٢٠٠؛ ابن عساكر، ٧/٩١-٩٢) و ابوجعفر احمد فارسى (ابن عساكر، ٧/٧٤)
نام برد. از راويان مشهور وي كسانى مانند: سليمان بن احمد طبرانى (طبرانى،
١/١٦) و عبدالله بن عدي جرجانى (ابن عدي، ٢/٨٥٨) بنا به اظهار خودشان، و
نيز ابو حاتم محمد بن حبّان بُستى و ابوبكر محمد بن ابراهيم بن مقري و
ابوعلى حسين بن على نيشابوري قابل ذكرند (سمعانى، ٣/٤١٤). ابن عساكر در
تاريخ دمشق از ٥٢ تن مشايخ و ٢٤ تن راويان وي نام برده و چند حديث به
واسطه از وي نقل كرده است (ص ٧٧- ٩٥). ياقوت نيز از تعداد كثيري از مشايخ
و راويان وي نام برده است (١/٦١٥، ٦٧٥، جم، ٢/٢٧، ٣٣، جم، ٣/١٢٠، ١٥٣، ٢٨١،
٤/٧٢٧، ٨٥٩). برخى از رجاليان چون طبرانى وي را توثيق كرده (ذهبى، سير،
١٥/١٦) و برخى چون دارقطنى او را ضعيف شمردهاند (ابن عساكر، ٧/٩٨).
از آثار او حديث ابن جوصاستكه جزئى از آن در كتابخانة ظاهريه (سواس، ٢٩٨)
موجود است. كتابى به نام مسند به او منسوب است كه زبيدي از آن نام برده
است (٤/٢٧٧) و نيز موطأ، مالك را به روايت ابن وهب و ابن قاسم جمع كرده
است (ذهبى، سير، ٨/٧٨).
مآخذ: ابن عدي، عبدالله، الكامل فى ضعفاء الرجال، بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م؛
ابن عساكر، على، تاريخ مدينة دمشق، به كوشش عبدالغنى الدقر و مطاع
الطرابيشى، دمشق، دارالفكر؛ ابن ماكولا؛ على، الاكمال، حيدرآباد دكن،
١٣٨٣ق/١٩٦٣م؛ ذهبى، محمد، تذكرة الحفاظ، حيدرآباد دكن، ١٣٣٢- ١٣٣٤ق؛ همو، سير
اعلام النبلاء، به كوشش شعيب ارنؤوط و ديگران، بيروت، ١٤٠٤ق/١٩٨٤م؛ زبيدي،
تاج العروس؛ سمعانى، عبدالكريم، الانساب، به كوشش عبدالرحمان بن يحيى
يمانى، حيدرآباد دكن، ١٣٨٣ق/ ١٩٦٣م؛ سواس، ياسين محمد، فهرس مجاميع المدرسة
العمرية، كويت، ١٤٠٨ق/ ١٩٨٧م؛ طبرانى، سليمان، المعجم الصغير، به كوشش
عبدالرحمان محمد عثمان، قاهره، ١٣٨٨ق/ ١٩٦٨م؛ ظاهريه، خطى؛ ياقوت، بلدان.
سعيدالله قره بگلو (رب) ١٩/٢/٧٧
ن * ٢ * (رب) ١٠/٣/٧٧