دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠٦٣
| ابن حاج، ابوعبدالله محمد بن ابراهيم جلد: ٣ شماره مقاله:١٠٦٣ |
اِبْنِ حاج، ابوعبدالله محمد بن ابراهيم جذامى غرناطى، معروف به ابن حاج
و قنيقل، فقيه، متكلم و نحوي (د پس از ٥٤٠ق/١١٤٥م). سيوطى (١/٨) شهرت وي
را فنقل ضبط كرده كه احتمالاً تصحيف همان قنيقل است. ابن ابار كه
نزديكترين مأخذ به روزگار اوست، اطلاعات بسيار اندكى دربارة وي به دست
داده و تنها به ذكر نام و چند نكتة مختصر بسنده كرده است (١/٤٥٠). وي ظاهراً
در غرناطه متولد شد و از استادانى چون ابوبكر غالب بن عطيّه، ابوالحسن بن
باذش و ابومحمد بن عتّاب دانش آموخت (مراكشى، ٦/١٠٨) و در ادبيات و علم
كلام تبحر يافت. سيوطى (١/٨، ٩) از وي به عنوان فقيهى آگاه به نحو و ادب
ياد كرده است. ابن حاج به تدريس نيز اشتغال داشته و به گفتة مراكشى
(همانجا) قرائت، فقه، ادبيات و كلام تدريس مىكرده است. از شاگردان وي،
ابوالحجاج ثغري تنها كسى است كه ابن ابار (همانجا) شايستة ذكر دانسته است.
سيوطى و مراكشى (همانجاها) از چند تن ديگر نيز كه از وي روايت كردهاند، نام
بردهاند.
ابن حاج مدتى در جيّان و برخى نقاط ديگر عهدهدار منصب قضا بود (مراكشى،
همانجا). دربارة سال درگذشت وي اختلافى نيست، اما محل درگذشت وي را سيوطى
در مُرسيه و مراكشى در غرناطه دانسته است. ظاهراً ابن حاج هيچ گونه
تأليفى نداشته است.
مآخذ: ابن ابار، محمد، التكملة لكتاب الصلة، به كوشش عزت عطار الحسينى،
قاهره، ١٩٥٦م؛ سيوطى، بغية الوعاة، به كوشش محمد ابوالفضل ابراهيم، قاهره،
١٣٨٤ق/ ١٩٦٤م؛ مراكشى، محمد، الذيل و التكملة، به كوشش احسان عباس، بيروت،
١٩٧٣م.
محمد سيدي (رب) ٢٠/٢/٧٧
ن * ٢ * (رب) ١٠/٣/٧٧