دانشنامه بزرگ اسلامی
 
٨٧٨ ص
٨٧٩ ص
٨٨٠ ص
٨٨١ ص
٨٨٢ ص
٨٨٣ ص
٨٨٤ ص
٨٨٥ ص
٨٨٦ ص
٨٨٧ ص
٨٨٨ ص
٨٨٩ ص
٨٩٠ ص
٨٩١ ص
٨٩٢ ص
٨٩٣ ص
٨٩٤ ص
٨٩٥ ص
٨٩٦ ص
٨٩٧ ص
٨٩٨ ص
٨٩٩ ص
٩٠٠ ص
٩٠١ ص
٩٠٢ ص
٩٠٣ ص
٩٠٤ ص
٩٠٥ ص
٩٠٦ ص
٩٠٧ ص
٩٠٨ ص
٩٠٩ ص
٩١٠ ص
٩١١ ص
٩١٢ ص
٩١٣ ص
٩١٤ ص
٩١٥ ص
٩١٦ ص
٩١٧ ص
٩١٨ ص
٩١٩ ص
٩٢٠ ص
٩٢١ ص
٩٢٢ ص
٩٢٣ ص
٩٢٤ ص
٩٢٥ ص
٩٢٦ ص
٩٢٧ ص
٩٢٨ ص
٩٢٩ ص
٩٣٠ ص
٩٣١ ص
٩٣٢ ص
٩٣٣ ص
٩٣٤ ص
٩٣٥ ص
٩٣٦ ص
٩٣٧ ص
٩٣٨ ص
٩٣٩ ص
٩٤٠ ص
٩٤١ ص
٩٤٢ ص
٩٤٣ ص
٩٤٤ ص
٩٤٥ ص
٩٤٦ ص
٩٤٧ ص
٩٤٨ ص
٩٤٩ ص
٩٥٠ ص
٩٥١ ص
٩٥٢ ص
٩٥٣ ص
٩٥٤ ص
٩٥٥ ص
٩٥٦ ص
٩٥٧ ص
٩٥٨ ص
٩٥٩ ص
٩٦٠ ص
٩٦١ ص
٩٦٢ ص
٩٦٣ ص
٩٦٤ ص
٩٦٥ ص
٩٦٦ ص
٩٦٧ ص
٩٦٨ ص
٩٦٩ ص
٩٧٠ ص
٩٧١ ص
٩٧٢ ص
٩٧٣ ص
٩٧٤ ص
٩٧٥ ص
٩٧٦ ص
٩٧٧ ص
٩٧٨ ص
٩٧٩ ص
٩٨٠ ص
٩٨١ ص
٩٨٢ ص
٩٨٣ ص
٩٨٤ ص
٩٨٥ ص
٩٨٦ ص
٩٨٧ ص
٩٨٨ ص
٩٨٩ ص
٩٩٠ ص
٩٩١ ص
٩٩٢ ص
٩٩٣ ص
٩٩٤ ص
٩٩٥ ص
٩٩٦ ص
٩٩٧ ص
٩٩٨ ص
٩٩٩ ص
١٠٠٠ ص
١٠٠١ ص
١٠٠٢ ص
١٠٠٣ ص
١٠٠٤ ص
١٠٠٥ ص
١٠٠٦ ص
١٠٠٧ ص
١٠٠٨ ص
١٠٠٩ ص
١٠١٠ ص
١٠١١ ص
١٠١٢ ص
١٠١٣ ص
١٠١٤ ص
١٠١٥ ص
١٠١٦ ص
١٠١٧ ص
١٠١٨ ص
١٠١٩ ص
١٠٢٠ ص
١٠٢١ ص
١٠٢٢ ص
١٠٢٣ ص
١٠٢٤ ص
١٠٢٥ ص
١٠٢٦ ص
١٠٢٧ ص
١٠٢٨ ص
١٠٢٩ ص
١٠٣٠ ص
١٠٣١ ص
١٠٣٢ ص
١٠٣٣ ص
١٠٣٤ ص
١٠٣٥ ص
١٠٣٦ ص
١٠٣٧ ص
١٠٣٨ ص
١٠٣٩ ص
١٠٤٠ ص
١٠٤١ ص
١٠٤٢ ص
١٠٤٣ ص
١٠٤٤ ص
١٠٤٥ ص
١٠٤٦ ص
١٠٤٧ ص
١٠٤٨ ص
١٠٤٩ ص
١٠٥٠ ص
١٠٥١ ص
١٠٥٢ ص
١٠٥٣ ص
١٠٥٤ ص
١٠٥٥ ص
١٠٥٦ ص
١٠٥٧ ص
١٠٥٨ ص
١٠٥٩ ص
١٠٦٠ ص
١٠٦١ ص
١٠٦٢ ص
١٠٦٣ ص
١٠٦٤ ص
١٠٦٥ ص
١٠٦٦ ص
١٠٦٧ ص
١٠٦٨ ص
١٠٦٩ ص
١٠٧٠ ص
١٠٧١ ص
١٠٧٢ ص
١٠٧٣ ص
١٠٧٤ ص
١٠٧٥ ص
١٠٧٦ ص
١٠٧٧ ص
١٠٧٨ ص
١٠٧٩ ص
١٠٨٠ ص
١٠٨١ ص
١٠٨٢ ص
١٠٨٣ ص
١٠٨٤ ص
١٠٨٥ ص
١٠٨٦ ص
١٠٨٧ ص
١٠٨٨ ص
١٠٨٩ ص
١٠٩٠ ص
١٠٩١ ص
١٠٩٢ ص
١٠٩٣ ص
١٠٩٤ ص
١٠٩٥ ص
١٠٩٦ ص
١٠٩٧ ص
١٠٩٨ ص
١٠٩٩ ص
١١٠٠ ص
١١٠١ ص
١١٠٢ ص
١١٠٣ ص
١١٠٤ ص
١١٠٥ ص
١١٠٦ ص
١١٠٧ ص
١١٠٨ ص
١١٠٩ ص
١١١٠ ص
١١١١ ص
١١١٢ ص
١١١٣ ص
١١١٤ ص
١١١٥ ص
١١١٦ ص
١١١٧ ص
١١١٨ ص
١١١٩ ص
١١٢٠ ص
١١٢١ ص
١١٢٢ ص
١١٢٣ ص
١١٢٤ ص
١١٢٥ ص
١١٢٦ ص
١١٢٧ ص
١١٢٨ ص
١١٢٩ ص
١١٣٠ ص
١١٣١ ص
١١٣٢ ص
١١٣٣ ص
١١٣٤ ص
١١٣٥ ص
١١٣٦ ص
١١٣٧ ص
١١٣٨ ص
١١٣٩ ص
١١٤٠ ص
١١٤١ ص
١١٤٢ ص
١١٤٣ ص
١١٤٤ ص
١١٤٥ ص
١١٤٦ ص
١١٤٧ ص
١١٤٨ ص
١١٤٩ ص
١١٥٠ ص
١١٥١ ص
١١٥٢ ص
١١٥٣ ص
١١٥٤ ص
١١٥٥ ص
١١٥٦ ص
١١٥٧ ص
١١٥٨ ص
١١٥٩ ص
١١٦٠ ص
١١٦١ ص
١١٦٢ ص
١١٦٣ ص
١١٦٤ ص
١١٦٥ ص
١١٦٦ ص
١١٦٧ ص
١١٦٨ ص
١١٦٩ ص
١١٧٠ ص
١١٧١ ص
١١٧٢ ص
١١٧٣ ص
١١٧٤ ص
١١٧٥ ص
١١٧٦ ص
١١٧٧ ص
١١٧٨ ص
١١٧٩ ص
١١٨٠ ص
١١٨١ ص
١١٨٢ ص
١١٨٣ ص
١١٨٤ ص
١١٨٥ ص
١١٨٦ ص
١١٨٧ ص
١١٨٨ ص
١١٨٩ ص
١١٩٠ ص
١١٩١ ص
١١٩٢ ص
١١٩٣ ص
١١٩٤ ص
١١٩٥ ص
١١٩٦ ص
١١٩٧ ص
١١٩٨ ص
١١٩٩ ص
١٢٠٠ ص
١٢٠١ ص
١٢٠٢ ص
١٢٠٣ ص
١٢٠٤ ص
١٢٠٥ ص
١٢٠٦ ص
١٢٠٧ ص
١٢٠٨ ص
١٢٠٩ ص
١٢١٠ ص
١٢١١ ص
١٢١٢ ص
١٢١٣ ص
١٢١٤ ص
١٢١٥ ص
١٢١٦ ص
١٢١٧ ص
١٢١٨ ص
١٢١٩ ص
١٢٢٠ ص
١٢٢١ ص
١٢٢٢ ص
١٢٢٣ ص
١٢٢٤ ص
١٢٢٥ ص
١٢٢٦ ص
١٢٢٧ ص
١٢٢٨ ص
١٢٢٩ ص
١٢٣٠ ص
١٢٣١ ص
١٢٣٢ ص
١٢٣٣ ص
١٢٣٤ ص
١٢٣٥ ص
١٢٣٦ ص
١٢٣٧ ص
١٢٣٨ ص
١٢٣٩ ص
١٢٤٠ ص
١٢٤١ ص
١٢٤٢ ص
١٢٤٣ ص
١٢٤٤ ص
١٢٤٥ ص
١٢٤٦ ص
١٢٤٧ ص
١٢٤٨ ص
١٢٤٩ ص
١٢٥٠ ص
١٢٥١ ص
١٢٥٢ ص
١٢٥٣ ص
١٢٥٤ ص
١٢٥٥ ص
١٢٥٦ ص
١٢٥٧ ص
١٢٥٨ ص
١٢٥٩ ص
١٢٦٠ ص
١٢٦١ ص
١٢٦٢ ص
١٢٦٣ ص
١٢٦٤ ص
١٢٦٥ ص
١٢٦٦ ص
١٢٦٧ ص
١٢٦٨ ص
١٢٦٩ ص
١٢٧٠ ص
١٢٧١ ص
١٢٧٢ ص
١٢٧٣ ص
١٢٧٤ ص
١٢٧٥ ص
١٢٧٦ ص
١٢٧٧ ص
١٢٧٨ ص
١٢٧٩ ص
١٢٨٠ ص
١٢٨١ ص
١٢٨٢ ص
١٢٨٣ ص
١٢٨٤ ص
١٢٨٥ ص
١٢٨٦ ص
١٢٨٧ ص
١٢٨٨ ص
١٢٨٩ ص
١٢٩٠ ص
١٢٩١ ص
١٢٩٢ ص
١٢٩٣ ص
١٢٩٤ ص
١٢٩٥ ص
١٢٩٦ ص
١٢٩٧ ص
١٢٩٨ ص
١٢٩٩ ص
١٣٠٠ ص
١٣٠١ ص
١٣٠٢ ص
١٣٠٣ ص
١٣٠٤ ص
١٣٠٥ ص
١٣٠٦ ص
١٣٠٧ ص
١٣٠٨ ص
١٣٠٩ ص
١٣١٠ ص
١٣١١ ص
١٣١٢ ص
١٣١٣ ص
١٣١٤ ص
١٣١٥ ص
١٣١٦ ص
١٣١٧ ص
١٣١٨ ص
١٣١٩ ص
١٣٢٠ ص
١٣٢١ ص
١٣٢٢ ص
١٣٢٣ ص
١٣٢٤ ص
١٣٢٥ ص
١٣٢٦ ص
١٣٢٧ ص
١٣٢٨ ص
١٣٢٩ ص
١٣٣٠ ص
١٣٣١ ص
١٣٣٢ ص
١٣٣٣ ص
١٣٣٤ ص
١٣٣٥ ص
١٣٣٦ ص
١٣٣٧ ص
١٣٣٨ ص
١٣٣٩ ص
١٣٤٠ ص
١٣٤١ ص
١٣٤٢ ص
١٣٤٣ ص
١٣٤٤ ص
١٣٤٥ ص
١٣٤٦ ص
١٣٤٧ ص
١٣٤٨ ص
١٣٤٩ ص
١٣٥٠ ص
١٣٥١ ص
١٣٥٢ ص
١٣٥٣ ص
١٣٥٤ ص
١٣٥٥ ص

دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٣٠

ابن سماک، ابو عمرو
جلد: ٣
     
شماره مقاله:١٣٣٠



اِبْن‌ِ سَمّاك‌، ابوعمرو عثمان‌ بن‌ احمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ يزيد دَقّاق‌ (د ٢٦ ربيع‌الاول‌ ٣٤٤ق‌/٢٠ ژوئية ٩٥٥م‌)، محدِث‌ بغداد. از جزئيات‌ زندگى‌ و حتى‌ مذهب‌ فقهى‌ وي‌ اطلاعى‌ در دست‌ نيست‌. همين‌ مقدار مى‌دانيم‌ كه‌ او در بغداد مى‌زيسته‌ است‌ (سمعانى‌، ٧/٢٠٤؛ قس‌: حاكم‌، ١/١٨٨؛ خطيب‌، تاريخ‌، ١١/٣٠٢). ابن‌ سماك‌ از مشايخ‌ بسياري‌ بهره‌ برده‌ كه‌ از آن‌ ميان‌ مى‌توان‌ از محمد بن‌ عبيدالله‌ بن‌ منادي‌، حسن‌ بن‌ مكرم‌، محمد ابن‌ حسين‌ خثعمى‌، جعفر بن‌ محمد بن‌ مالك‌، ابوقلابه‌ رقاشى‌ و يحيى‌ بن‌ ابى‌ طالب‌ نام‌ برد (دار قطنى‌، ١/٧٢، ٨٣، ٩٩؛ حاكم‌، همانجا؛ مفيد، ٣٤٠؛ نجاشى‌، ١١٢؛ براي‌ آگاهى‌ از ديگر مشايخ‌ وي‌ نك: دارقطنى‌، جم؛ حاكم‌، جم؛ مفيد، ٢٩٣؛ طوسى‌، جم؛ خطيب‌، همان‌، ١١/٣٠٢-٣٠٣؛ همو، شرف‌، جم؛ ذهبى‌، سير، ١١/٣٤٩، ١٥/٤٤٤؛ رودانى‌، جم). وي‌ همچنين‌ قرائت‌ را نزد اسماعيل‌ بن‌ اسحاق‌ قاضى‌ و محمد بن‌ احمد براء فراگرفت‌ و ابوالحسن‌ دارقطنى‌ علاوه‌ بر حديث‌ در قرائت‌ نيز از وي‌ بهره‌ برده‌ است‌ (دارقطنى‌، ١/٥٨، جم؛ ابن‌ جزري‌، ١/٥٠١).
از ديگر راويان‌ و شاگردان‌ وي‌ حاكم‌ نيشابوري‌، ابن‌ شاهين‌، شيخ‌ مفيد، ابوعلى‌ بن‌ شاذان‌، محمد بن‌ عثمان‌ نصيبى‌، هلال‌ بن‌ محمد حفّار، ابن‌ منده‌ و ابن‌ فضل‌ قطان‌ را مى‌توان‌ نام‌ برد (حاكم‌، ١/٣٧، جم؛ مفيد، ٣٤٠؛ نجاشى‌، همانجا؛ طوسى‌، ١/٣٦٧؛ خطيب‌، تاريخ‌، ١١/٣٠٢؛ ذهبى‌، سير، ١٥/٤٤٥؛ براي‌ آگاهى‌ از ديگر راويان‌ وي‌ نك: مفيد، ٢٩٣؛ طوسى‌، ١/٣٩٦، ٢/٩؛ خطيب‌، همانجا؛ همو، شرف‌، جم؛ رودانى‌، جم).
برخى‌ از رجال‌نويسان‌ همچون‌ حاكم‌ نيشابوري‌، دارقطنى‌، ابن‌ شاهين‌ و خطيب‌ بغدادي‌ وي‌ را توثيق‌ كرده‌اند (نك: حاكم‌، ١/١٨٨؛ خطيب‌، تاريخ‌، ١١/٣٠٢-٣٠٣). ليكن‌ ذهبى‌ ( ميزان‌،٣/٣١، مغنى‌، ٢/٤٢٤) نه‌ شخص‌ وي‌، بلكه‌ اسناد برخى‌ روايات‌ او را مورد طعن‌ قرار داده‌ است‌. بنابر نقل‌ ابن‌ حجر (٤/١٣١) وي‌ داراي‌ سندي‌ عالى‌ بوده‌ و با اينكه‌ قريب‌ ٩٠ سال‌ بعد از بخاري‌ (د ٢٥٦ق‌) وفات‌ يافته‌، از برخى‌ از مشايخ‌ او روايت‌ كرده‌ است‌. ابن‌ سماك‌ در بغداد درگذشت‌ (سمعانى‌، ٧/٢٠٥) و پسرش‌ ابوالحسين‌ محمد بر او نماز گزارد و در باب‌الدير بغداد به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (خطيب‌، همان‌، ١١/٣٠٣).
آثار: ١. الامالى‌ ( فهرس‌،شم (٧)٣٨٢٥)، احتمال‌ دارد استفاده‌هاي‌ طوسى‌ در امالى‌ خود (جم) از ابن‌ سماك‌ به‌ نقل‌ از اين‌ كتاب‌ باشد؛ ٢. الفوائد المنتقاة (همان‌، شم (١٧)٣٧٧١، (٥)٣٨١٢)؛ ٣. وفيات‌ شيوخه‌ (همان‌، شم (١٥)٣٨٤٢)؛ ٤. چند جزء حديثى‌ كه‌ در كتابخانة ظاهريه‌ موجود است‌ (همان‌، شم (٢)٣٨٣٩، (٦)٣٧٩٩؛ ظاهريه‌، ١/٢٠٤، ٢٤٧)؛ ٥. همچنين‌ ابن‌ سماك‌ تأليفى‌ در فضائل‌ اهل‌ بيت‌(ع‌) داشته‌ كه‌ نسخه‌اي‌ از آن‌ با تاريخ‌ ٣٤٠ق‌ در اختيار ابن‌ طاووس‌ بوده‌ است‌ (نك: ابن‌ طاووس‌، ٢٠، ١٨٠-١٨١). ظاهراً رواياتى‌ كه‌ از ابن‌ سماك‌ در زمينة فضائل‌ اهل‌ بيت‌(ع‌) در آثار ديگر مؤلفان‌ (نك: مفيد، ٢٩٣؛ ابن‌ شهر آشوب‌، ٢/٨٨، ١٣٦، ١٨٦، ٢٨٢، ٣٣٧؛ خوارزمى‌، ١٠٠، ١٢٥، ١٢٨) نقل‌ شده‌، از همين‌ كتاب‌ است‌. ابن‌ شهر آشوب‌ كه‌ از وي‌ با عنوان‌ قاضى‌ نام‌ برده‌، روايتى‌ دربارة مولد امام‌ على‌(ع‌) به‌ نقل‌ از ابن‌ سماك‌ مى‌آورد كه‌ با ديگر روايات‌ در اين‌ موضوع‌ قابل‌ مقايسه‌ است‌ (٢/١٧٢). گفتنى‌ است‌ كه‌ برخى‌ از آثار سلف‌ به‌ روايت‌ ابن‌ سماك‌ در كتابخانة ظاهريه‌ موجود است‌ ( فهرس‌،١٩٨، ٢٤٨، ٢٤٩، ٣٩١).
مآخذ: ابن‌ جزري‌، محمد، غاية النهاية، به‌ كوشش‌ گ‌. برگشترسر، قاهره‌، ١٣٥٢ق‌/ ١٩٣٣م‌؛ ابن‌ حجر عسقلانى‌، احمد، لسان‌ الميزان‌، حيدرآباد دكن‌، ١٣٢٩-١٣٣١ق‌؛ ابن‌ شهر آشوب‌، محمد، مناقب‌ آل‌ ابى‌ طالب‌، قم‌، چاپخانة علميه‌؛ ابن‌ طاووس‌، على‌، اليقين‌، نجف‌، ١٣٦٩ق‌/١٩٥٠م‌؛ حاكم‌نيشابوري‌، محمد، المستدرك‌على‌ الصحيحين‌، حيدرآباد دكن‌، ١٣٢٤ق‌؛ خطيب‌ بغدادي‌، احمد، تاريخ‌ بغداد، قاهره‌، ١٣٤٩ق‌؛ همو، شرف‌ اصحاب‌ الحديث‌، به‌ كوشش‌ خطيب‌ اوغلى‌، آنكارا، ١٩٧١م‌؛ خوارزمى‌، موفق‌، المناقب‌، نجف‌، ١٩٦٥م‌؛ دارقطنى‌، على‌، السنن‌، به‌ كوشش‌ عبدالله‌ هاشم‌ يمانى‌، قاهره‌، دارالمحاسن‌؛ ذهبى‌، محمد، سير اعلام‌ النبلاء، به‌ كوشش‌ شعيب‌ ارنؤوط و ابراهيم‌ زيبق‌، بيروت‌، ١٩٨٤م‌؛ همو، ميزان‌ الاعتدال‌، به‌ كوشش‌ على‌ محمد بن‌ بجاوي‌، بيروت‌، ١٩٦٣م‌؛ همو، المغنى‌ فى‌ الضعفاء، به‌ كوشش‌ نورالدين‌ عتر، دمشق‌، دارالمعارف‌؛ رودانى‌، محمد، صلة الخلف‌ بموصول‌ السلف‌، به‌كوشش‌ محمد حجّى‌، بيروت‌، ١٤٠٨ق‌/ ١٩٨٨م‌؛ سمعانى‌، عبدالكريم‌، الانساب‌، حيدرآباد دكن‌، ١٣٩٦ق‌/١٩٧٦م‌؛ طوسى‌، محمد، الامالى‌، بغداد، ١٣٨٤ق‌/١٩٦٤م‌؛ ظاهريه‌، خطى‌ (مجاميع‌)؛ فهرس‌ مجاميع‌ المدرسة العمرية، به‌ كوشش‌ ياسين‌ محمد سواس‌، دمشق‌، ١٤٠٨ق‌/١٩٨٧م‌؛ مفيد، محمد، الامالى‌، به‌ كوشش‌ غفاري‌ و استاد ولى‌، قم‌، ١٤٠٣ق‌؛ نجاشى‌، احمد، الرجال‌، به‌ كوشش‌ موسى‌ زنجانى‌، قم‌، ١٤٠٧ق‌.
بخش‌ علوم‌ قرآنى‌ و حديث‌
تايپ‌ مجدد و ن‌ * ١ * زا
ن‌ * ٢ * زا