دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠١٧
| ابن جارود جلد: ٣ شماره مقاله:١٠١٧ |
اِبْنِ جارود، ابومحمد عبدالله بن على معروف به ابن جارود (ح ٢٣٠-٣٠٧ق/٨٤٥
- ٩١٩م)، محدث و ناقد حديث نيشابوري ساكن مكه.
از زادگاه و زندگانى او آگاهى در دست نيست جز اينكه وي از ابوسعيد اشج،
حسن بن محمد زعفرانى، محمد بن آدم، يعقوب بن ابراهيم دورقى، عبدالله بن
هاشم طوسى، ابن خزيمه و جمعى ديگر و به گفتة حاكم از اسحاق بن راهويه،
على بن حجر و احمد بن منيع نيز حديث شنيده است، اما ذهبى ( تذكرة الحفاظ،
٣/٧٩٤؛ سير اعلام النبلاء، ١٤/٢٤٠) گويد: در جايى نديدم كه وي اين ٣ تن را
ملاقات كرده باشد و مىافزايد كه ابن جارود از پيشوايان علم حديث بوده
است؛ حاكم و بعضى ديگر او را ثنا گفتهاند ( سير اعلام النبلاء، همانجا).
افرادي چون ابوالقاسم طبرانى، ابوحامد بن شرقى، محمد بن نافع مكى، يحيى
بن منصور قاضى، دعلج سجزي، محمد بن جبريل عجيفى و ديگران از وي حديث
شنيده و روايت كردهاند (همانجا).
آثار: به ابن جارود چند اثر نسبت دادهاند، از جمله الاسماء و الكنى، كه
خطيب بغدادي از آن استفاده و نقل كرده است (١٤/٢٩٨). ذهبى ( سير اعلام
النبلاء، ٨/٨١) به نقل از قاضى عياض آورده است كه ابن جارود در مناقب
مالك كتابى نوشته است، اما در ترتيب المدارك قاضى عياض چيزي در اين مورد
نيست. قاضى عياض تنها نوشته است كه وي نيز چون ديگران غرايب احاديث
مالك را جمعآوري كرده است (نك: ١/١٩٨- ١٩٩). به گفتة سخاوي، ابن جارود
كتابى به نام الا¸حاد، دربارة اصحاب پيامبر اكرم(ص) تأليف كرده و كتاب
ديگري نيز به نام الجرح و التعديل داشته است (ص ١٧٥، ٢٢٠)، اما مهمترين
كتاب وي المنتقى من السنن المسندة عن سيدنا المصطفى (ص) در حديث و احكام
است. ذهبى ( سير اعلام النبلاء، ١٤/٢٣٩) نوشته كه وي در اين كتاب از
روايات حسن تنزل نكرده، مگر اندكى از احاديث نادر كه ناقدان حديث در آن
اختلاف كردهاند. اين كتاب يك بار در ١٣٠٩ق/ ١٨٩١م، بار ديگر در
١٣١٥ق/١٨٩٧م در حيدرآباد دكن، و بار سوم به كوشش عبدالله عمر البارودي در
١٩٨٨م در بيروت به چاپ رسيده است.
مآخذ: خطيب بغدادي، احمد، تاريخ بغداد، قاهره، ١٣٤٩ق/١٩٣٠م؛ ذهبى، محمد،
تذكرة الحفاظ، حيدرآباد دكن، ١٣٩٠ق/ ١٩٧٠م؛ همو، سير اعلام النبلاء، به كوشش
شعيب الارنووط و ديگران، بيروت، ١٤٠٤ق/١٩٨٤م؛ سخاوي، محمد، الاعلان
بالتوبيخ، به كوشش فرانتس روزنتال، بغداد، ١٣٨٢ق/١٩٦٣م؛ قاضى عياض، عياض
ابن موسى، ترتيب المدارك، به كوشش احمد بكير محمود، بيروت، ١٣٨٧ق/١٩٦٧م.
على رفيعى (رب) ٤/١٢/٧٦
ن * ٢ * (رب) ٢٤/١٢/٧٦