دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٩٤٤
| ابن بذوخ جلد: ٣ شماره مقاله:٩٤٤ |
اِبْنِ بُذوخ، يا بدوح، ابوجعفر عمر بن على بن البذوخ قلعى مغربى (د
٥٧٦ق/١١٨٠م). ابن بذوخ در اواخر سدة ٥ ق در يكى از قلعههاي مغرب زاده شد
و از اين رو به قلعى شهرت يافت (لكلرك، .(II/٤٠
در جوانى به دمشق رفت و با مطالعة كتب پزشكى از نظرات پزشكان بزرگ پيشين
مانند بقراط، جالينوس، ديسكوريدس و ابن سينا، در شناخت بيماريها و درمان آنها
آگاهى يافت. وي در محلة لبادين دمشق دكان عطاري گشود كه در آن نسخه
مىپيچيد و تركيبات دارويى چون قرص، حب و گرد مىساخت و بيماران را نيز
مىپذيرفت. ابن بذوخ ادوية مفرده و مركبه را خوب مىشناخت. وي در پايان
زندگى ناتوان گرديد، چنانكه از حركت بازماند. با اينهمه او را بر تخت روان
به دكانش مىبردند و همچنان به كار مىپرداخت، اما پس از چندي بينايى خود
را نيز از دست داد و خانه نشين شد. ابن بذوخ به علم حديث آشنايى داشت و
شعر نيز مىسرود. ابن ابى اصيبعه ابياتى از دو قصيدة وي را، يكى در مرگ و
معاد و طلب آمرزش و ديگري در تمجيد از كتب جالينوس نقل كرده است (٣/٢٥٧-
٢٥٨).
وي بيش از ٨٠ سال زيست و در دمشق درگذشت. از تأليفات او ارجوزه در شرح
فصول بقراط، ارجوزه در شرح كتاب تقدمة المعرفة بقراط، كتاب ذخيرة الالباء
المفرد فى التأليف عن الاشباه و حاشيه بر قانون ابن سينا را بر شمردهاند
(همو، ٣/٢٥٨). حاجى خليفه، كتاب پزشكى ديگري را با عنوان لطائف الانوار به
وي نسبت مىدهد (٣/١٥٥٢). از سرنوشت تأليفات او اطلاعى در دست نيست.
مآخذ: ابن ابى اصيبعه، احمد، عيون الانباء فى طبقات الاطباء، بيروت، ١٩٥٧م؛
حاجى خليفه، كشف الظنون، استانبول، ١٩٤٣م؛ نيز:
Leclerc, Lucien, Histoire de la m E dicine arabe, New York, ١٩٧١.
فاطمه آل مصطفى (رب) ١/٧/٧٦
ن * ٢ * (رب) ٢/٧/٧٦