اِبْن‌ِ حاج‌، ابوعبدالله‌ محمد بن‌ احمد بن‌ خلف‌ بن‌ ابراهيم‌ تُجيبى‌ (صفر ٤٥٧-٢٦ صفر ٥٢٩/ ژانوية ١٠٦٦- ١٦ دسامبر ١١٣٤)، قاضى‌، محدث‌ و فقيه‌ مالكى‌. وي‌ در عهد يوسف‌ بن‌ تاشفين‌ و پسرش‌ در قرطبه‌١ عهده‌دار منصب‌ قضا بود و اين‌ مقام‌ بين‌ او و رقيبانش‌ دست‌ به‌ دست‌ مى‌شد (ابن‌ بشكوال‌، ٢/٥٨٠ - ٥٨١؛ ابن‌ ابى‌ زرع‌، ١٥٧؛ مخلوف‌، ١٣٢). ابن‌ حاج‌ از احمد بن‌ رزق‌ فقه‌ آموخت‌ و نزد ابومروان‌ عبدالملك‌ ابن‌ سراج‌ ادبيات‌ را فرا گرفت‌ و از ابوعلى‌ غسانى‌، ابوعبدالله‌ محمد بن‌ فرج‌، خلف‌ بن‌ مدير خطيب‌ و ديگر محدثان‌ زمان‌ استماع‌ حديث‌ كرد (ابن‌ بشكوال‌، همانجا). وي‌ در حين‌ عبور از مرسيه‌٢ به‌ قصد جهاد، ابوعلى‌ صدفى‌ را ملاقات‌ و از او نيز استماع‌ كرد (ابن‌ ابار، المعجم‌، ١١٤). عده‌اي‌ از دانشمندان‌ آن‌ زمان‌ از جمله‌ ابن‌ بشكوال‌، پسرش‌ ابوالقاسم‌ محمد بن‌ ابن‌ حاج‌ (ابن‌ بشكوال‌، همانجا؛ ابن‌ ابار، تكمله‌، ٢/٥١٨)، ابن‌ خير اشبيلى‌ (ابن‌ خير، ١٩٦، جم) و قاضى‌ ابوالفضل‌ عياض‌ (مقري‌، ٣/٦١) نزد او دانش‌ آموخته‌اند (در مورد ديگر شاگردان‌ و راويان‌ وي‌ نك: ضبى‌، ٤١؛ ابن‌ دحيه‌، ٢١٠، ٢١٨).
ابن‌ حاج‌ سرانجام‌ روز جمعه‌ به‌ هنگام‌ نماز در مسجد قرطبه‌ كشته‌ شد و جنازه‌اش‌ در مقبرة ام‌ سلمه‌ به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (ابن‌ بشكوال‌، همانجا؛ ابن‌ ابار، المعجم‌، ١١٥). از تاليفات‌ وي‌ نام‌ چند اثر در مآخذ آمده‌ است‌ بدين‌ قرار: نوازل‌ الاحكام‌، كه‌ مهم‌ترين‌ اثر اوست‌ (نباهى‌، ١٠٢) و نسخه‌اي‌ خطى‌ از گزيدة آن‌ با عنوان‌ مختصر النوازل‌ در كتابخانة ابن‌يوسف‌ در مراكش‌ نگاهداري‌ مى‌شود (جامعه‌، ٥(١)/١٦٩)؛ الايجاز و البيان‌، در شرح‌ خطبة صحيح‌ مسلم‌ و كتاب‌ اول‌ آن‌ (كتاب‌ الايمان‌)؛ الكافى‌ فى‌ بيان‌ العلم‌؛ الفهرسة (ابن‌ خير، ١٩٦، ٢١٦، ٢٢٥، ٤٣٤).
مآخذ: ابن‌ ابار، محمد، التكملة لكتاب‌ الصلة، قاهره‌، ١٣٧٥ق‌/١٩٥٦م‌؛ همو، المعجم‌، مادريد، ١٨٨٥م‌؛ ابن‌ ابى‌ زرع‌، على‌، الانيس‌ المطرب‌، رباط، ١٩٧٢م‌؛ ابن‌ بشكوال‌، خلف‌، كتاب‌ الصلة، قاهره‌، ١٩٦٦م‌؛ ابن‌ خير اشبيلى‌، محمد، الفهرسة، به‌ كوشش‌ كودرا، سرقسطه‌، ١٨٩٢م‌؛ ابن‌ دحيه‌، عمر، المطرب‌، به‌ كوشش‌ ابراهيم‌ ابياري‌ و ديگران‌، دمشق‌، ١٩٥٤م‌؛ جامعه‌، خطى‌؛ ضبى‌، احمد، بغية الملتمس‌ فى‌ تاريخ‌ رجال‌ اهل‌ الاندلس‌، مادريد، ١٨٨٤م‌؛ مخلوف‌، محمد، شجرة النور الزكية فى‌ طبقات‌ المالكية، بيروت‌، ١٣٤٩ق‌؛ مقري‌، احمد، ازهار الرياض‌ فى‌ اخبار عياض‌، به‌ كوشش‌ ابراهيم‌ ابياري‌ و ديگران‌، قاهره‌، ١٣٥٨ق‌/١٩٣٩م‌؛ نباهى‌، حسن‌، تاريخ‌ قضاة الاندلس‌، قاهره‌، ١٩٤٨م‌. سعيدالله‌ قره‌بگلو (رب) ٢٠/٢/٧٧
ن‌ * ٢ * (رب) ١٠/٣/٧٧