دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٩٦٩
| ابن بشری جلد: ٣ شماره مقاله:٩٦٩ |
اِبْنِ بُشْري، ابوالحسن على بن بشري آغرناطى، كاتب و شاعر اندلسى، معاصر
نصريان غرناطه. از زندگى او اطلاعى در دست نيست، حتى منابع جديد نيز به
ندرت از او سخن گفتهاند. تنها از آن روي كه وي پارهاي موشحات ابن خطيب
را نقل كرده، مىتوان حدس زد كه در سدة ٨ يا ٩ق/١٤ يا ١٥م مىزيسته است
(اهوانى، ٧) و از آنجا كه نيفر (١/١٢٩) او را در زمرة اديبان تونس آورده،
مىتوان احتمال داد كه از اندلس به تونس عزيمت كرده و در آنجا رحل اقامت
افكنده است. شايد وي از عالمان و اديبانى بوده باشد كه در دوران پرآشوب
اندلس زادگاه خويش را ترك گفته و به برالعدوة يا تونس، مصر و حتى به شرق
مهاجرت كردهاند.
شهرت ابن بشري از هنگامى آغاز شد كه كولن١ به نسخهاي از كتاب او به نام
عُدّة الجليس و مؤانسة الوزير و الرئيس در مغرب دست يافت (نك: اشترن،
.(XXIII/٣٣٩ اين نسخة منحصر به فرد در ٢٢٢ صفحه و به خط مغربى است و قريب
٣٠٠ موشحه از شعراي اندلس از سدههاي ٥ و ٦ق به بعد را در بردارد (نك: گارسيا
گومز، «٢٤ خرجه٢»، ٦٤ -٦٣ ؛ اهوانى، همانجا). انواع موشحات اندلسى با اشكال،
عروض و خرجههاي گوناگون عاميانه و معرب از شعراي نامداري چون ابن بقى
طليطلى، اعماي تطيلى، ابن زهر (ه م م)، ابن ارفع رأسه، لاردي و ديگران
در اين مجموعة گرانبها گرد آمده است و از اين رو در پژوهشهاي مربوط به شعر
عاميانة اندلس و ارتباط آن با عناصر شعري غير عرب مىتوان از آن مجموعه بهرة
بسيار گرفت. چنانكه گارسياگومز نيز ٢٦ خرجة غيرعربى (رومانسى) را در ميان آنها
شناسايى كرده و با ترجمة اسپانيايى و توضيحات در مجلة اندلس XVII/٥٢-١٢٧ به
چاپ رسانده است (قس: گارسيا گومز «خرجههاي رومانسى٣»، ٤٩ ؛ اشترن، همانجا،
حاشية .(٢ اشترن نيز ٤ فقره از موشحات اين كتاب را با ترجمة انگليسى و
توضحيات در همان مجله منتشر ساخته است. با اينهمه متن كامل اين كتاب مهم
كه بزرگترين مجموعة موجود از موضحات اندلسى است، به رغم ارزش فراوانى كه
در شناخت شعر اندلس دارد، هنوز به چاپ نرسيده است (قس: آل طعمه، ٢٢).
مآخذ: آل طعمه، عدنان محمد، موشحات ابن بقى الطليطلى، بغداد، ١٩٧٩م؛
اهوانى، عبدالعزيز، الرجل فى الاندلس، قاهره، ١٩٥٧م؛ نيفر، محمد، عيون
الاريب، تونس، ١٣٥١ق؛ نيز:
Garcia G F mez, Emilio, Las Jarchas Romances de las Serie Arabe en su Marco,
Barcelona, ١٩٧٥; id., X Veinticuatro Jaryas Romances en Muwa l l sa h as Arabes
n , al - Andalus, ١٩٥٢; Stern, S.M., X Four Famous Muwassahs From Ibn Bu l ra's
Antology n , al - Andalus, ١٩٥٨.
بخش ادبيات عرب (رب) ٢٧/٧/٧٦