دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٩٤٢
| ابن بختويه جلد: ٣ شماره مقاله:٩٤٢ |
اِبْنِ بَخْتويه، ابوالحسين عبدالله بن عيسى بن بختويه (د پس از
٤٢٠ق/١٠٢٩م)، پزشك، سخنور و دانشمند. ابن بختويه از مردم واسط بود و هم در
آن شهر مجلس درس داشت و افزون بر آن همچون پدر، كه طبيب بود، به مداواي
بيماران مىپرداخت. او گذشته از اينها، از فن خطابه بهرهاي تمام داشت و
ظاهراً منصب خطابت شهر واسط را بر عهده گرفته بود (ابن ابى اصيبعه، ١/٢٥٣؛
فيلسوف الدوله، ١/٤٥). از زندگى ابن بختويه بيش از اين دانسته نيست و
اطلاعات اندكى كه در كتابهاي گوناگون دربارة او آمده، همه تكرار سخن ابن
ابى اصيبعه است. به گفتة ابن ابى اصيبعه (همانجا) او در ٤٢٠ق كتاب
المقدمات يا كنز الاطباء را براي يكى از فرزندانش تصنيف كرد. كتاب الزهد فى
الطب و كتاب القصد الى معرفة الفصد نيز از آثار اوست (ابن ابى اصيبعه،
همانجا؛ بغدادي، ١/٤٥٠).
از دو كتاب نخستين ابن بختويه اثري بر جاي نيست، اما نسخهاي از كتاب
القصد الى معرفة الفصد در كتابخانة الجراح در حلب موجود است III/٣٣٥) .(GAS,
اين كتاب تاكنون به طبع نرسيده است. كتاب المقدمات وي را ابن ابى
اصيبعه در دست داشته و بخشى از آن را كه به تهية يخ مصنوعى در فصول
مختلف سال مربوط مىشود، دراثر خود آورده است (١/٨٢ -٨٣).
مآخذ: ابن ابى اصيبعه، احمد، عيون الانباء، قاهره، ١٢٩٩ق/١٨٨٢م؛ بغدادي،
اسماعيل، هدية العارفين، استانبول، ١٩٥١م؛ فيلسوف الدوله، عبدالحسين، مطرح
الانظار فى تراجم الاطباء و فلاسفة الامصار، تبريز، ١٣٣٤ق؛ نيز: GAS.
سيدعلى آل داود (رب) ٢٩/٦/٧٦
ن * ٢ * (رب) ٢٠/٧/٧٦