دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٥٢
| ابن سيدالناس، ابوبکر جلد: ٣ شماره مقاله:١٣٥٢ |
اِبْنِ سَيَّدِ النّاس، ابوبكر محمد بن احمد بن عبدالله بن محمد يحيى يعمري
اشبيلى (محرم ٥٩٧ - جماديالثانى ٦٥٩/ اكتبر ١٢٠٠- مة ١٢٦١)، فقيه، محدث،
مورخ و اديب اندلسى.
اصل او از اُبَّده از نواحى جيّان بود كه يعمريان اندلسى در آن منطقه
زندگى مىكردند (غبرينى، ٢٩١). وي در حُجيره از روستاهاي اشبيليه به دنيا
آمد و تحصيلات خود را نزد پدر آغاز كرد و ١٥ سال از او دانش آموخت، شش سال و
نيم نيز از مادر بزرگ پدريش امّالعفاف بهره جست (فروخ، ٦/٢٢٩-٢٣٠). از ديگر
مشايخ وي، ابومحمد عبدالرحمان بن على زهري، ابوالعباس احمد بن محمد بن
مقدام رعينى، ابوحفص عمر ابن عبدالله سلمى، ابو عمران موسى بن حسين
قَيسى زاهد و ابوذر مصعب بن محمد خُشَنى را مىتوان نام برد (غبرينى،
٢٩١-٢٩٢). ذهبى گفته است: بنابر قولى وي قرائت نافع را از ابونصر بن عظيمه
فراگرفته است (٤/١٤٥٠). برخى از علماي مشرق همچون قاضى ابوالقاسم عبدالصمد
بن محمد حَرَستانى نيز به وي اجازة روايت دادهاند (همانجا؛ غبرينى، ٢٩٣).
ابن سيدالناس پس از ترك موطن خود مدتى در حُصْن القصر به تدريس پرداخت و
سپس براي چندي در بوُنينه از روستاهاي شَريش به تعليم قرآن پرداخت. پس
از ٦٤٠ق نخست به سبته و پس از آن به بجايه رفت و در آنجا به تدريس و
امامت و ايراد خطبه در مسجد جامع پرداخت، سرانجام به دعوت مستنصر بالله به
تونس رفت و به تدريس مشغول شد و در همانجا نيز درگذشت (غبرينى، ٢٩٥؛ ذهبى،
٤/١٤٥١؛ فروخ، ٦/٢٣٠).
گفتهاند ابن سيدالناس ٠٠٠ ،١٠حديث را با اسانيد آن از حفظ داشت و چند برابر
آنها را مذاكره مىكرد (غبرينى، ٢٩٤- ٢٩٥). وي در فقه، مذهب ظاهري داشت و
پيرو روش ابوالعباس نباتى بود (ذهبى، همانجا). بابا تنبكتى (ص ٢٢٩) و مخلوف
(ص ١٩٤) او را مالكى به شمار آوردهاند. از شاگردان او در فقه و حديث ابومحمد
بن هارون را مىتوان نام برد. قاضى عزالدين شريف نيز از او اجازه داشته
است (ذهبى، همانجا). غبرينى هوشمندي و دانش گستردة ابن سيدالناس را ستوده و
او را استاد در علم قرائات و متبحر در حديث خوانده است (ص ٢٩٤). او بجز حديث
و فقه از فنون ادبى نيز اطلاع داشت و شعر نيكو مىگفت و خطى زيبا داشت
(همو، ٢٩٥). در منابع از او تنها يك اثر با عنوان بيع اُمّهات الاولاد ياد
شده است (نك: ذهبى، همانجا) كه نسخهاي از آن در دست نيست.
مآخذ: باباتنبكتى، احمد، «نيل الابتهاج»، در حاشية الديباج المذهبِ ابن
فرحون، قاهره، ١٣٥١ق؛ ذهبى، محمد، تذكرة الحفاظ، حيدرآباد دكن، ١٣٣٣-١٣٣٤ق؛
غبرينى، احمد، عنوان الدراية، به كوشش عادل نويهض، بيروت، ١٩٦٩م؛ فروخ،
عمر، تاريخ الادب العربى، بيروت، ١٩٨٢م؛ مخلوف، محمد، شجرة النور الزكية،
بيروت، ١٣٥٠ق. بخش علوم قرآنى و حديث
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا