دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٤٨
| ابن سيار جلد: ٣ شماره مقاله:١٣٤٨ |
اِبْنِ سَيّار، ابوماهر موسى بن يوسف (د ح ٣٥٠ق/٩٦١م)، حكيم و پزشك
ايرانى معاصر با آل بويه. ابن قفطى در شرح حال مختصري از او، وي را با
كنية ابوعمران ياد كرده است (ص ٢٠٩). ابن سيار در شيراز ديده به جهان گشود
و در همانجا پرورش يافت و به تحصيل طب و حكمت پرداخت و در آن فنون و نيز
در منطق نامور شد (بيهقى، ٧٢؛ نامة دانشوران، ٢/٤٩). وي كه در تدريس طب نيز
نامآور بود، شاگردان بسياري تربيت كرد كه همه از پزشكان بزرگ آن روزگار
به شمار مىآيند و از آن جملهاند: على بن عباس مجوسى اهوازي، صاحب كتاب
معروف و معتبر آن روزگار، كامل الصناعة الطبية (مجوسى، ١/٢؛ ابن ابى اصيبعه،
٢/٢٣٠) كه از استاد خود به نيكى ياد كرده و به شاگردي او افتخار داشته است
(فيلسوفالدوله، ١/١٥٨)؛ احمد بن محمد طبري، صاحب كتاب المعالجات البقراطية؛
ابوعلى احمد بن مندوية اصفهانى، صاحب كتاب الكافى فى الطب (الگود، ١٩٠؛
مير، ٨).
ابن سيار در جراحى و مداواي تب مهارت تام داشت، چنانكه ظفرة (ناخنك) چشم
و سلعة (زخم يا گره گوشتى) گردن عضدالدولة ديلمى را چنان با استادي جراحى
كرد كه كوچكترين نشانى برجاي نماند، به همين سبب امير ديلمى او را سخت
بنواخت و هداياي شايستهاي براي او فرستاد، اما او از پذيرفتن آنها سرباز زد و
انجام اين عمل را وظيفة پزشكى خود دانست ( نامةدانشوران، ٢/٥٠؛ نجمآبادي،
٦٦٩). به گفتة ابن قفطى، وي ظاهراً با ابوطيب ابراهيم بن نصر همكاري داشته
و به معالجة بيماران مىپرداخته است (ص ٢٠٩). با اينكه ابن سيار در يكى از
درخشانترين ادوار فرهنگ و تمدن اسلامى مىزيست، اما آثار زيادي از خود
برجاي ننهاد (براون، ٨٩).
مهمترين آثار ابن سيار كه نامى از آنها برجاي مانده، اينهاست: مقالهاي در
فصد؛ تعليقات بر كُنّاش اسحاق بن حنين (ابن ابى اصيبعه، همانجا)؛ تعليقات
بر كناش يوحنابنسرابيون (ابنقفطى، ٢٠٩؛ لكلرك، )؛ I/٣٧٧ ديوان شعر (بغدادي،
١/٤٨٥)؛ رساله در آلات جراحى؛ كتابى موسوم به چهل باب در طب نظري و
عملى؛ تعليقات بر رسالة اَغلوقُن جالينوس كه جالينوس آن را به توصية فردي
به نام گلاكيون (معرّب آن: اغلوقن) به رشتة تحرير در آورده است: (ابن
ابى اصيبعه، ١/١٣٧؛ نامة دانشوران، ٢/٥٢)؛ رسالة فى الستة الضرورية
(فيلسوفالدوله، ١/١٥٩).
مآخذ: ابن ابى اصيبعه، احمد، عيون الانباء، بيروت، ١٣٧٧ق/١٩٥٧م؛ ابن قفطى،
على، اخبار العلماء، قاهره، ١٣٢٦ق؛ الگود، سيريل، تاريخ پزشكى ايران، ترجمة
باهر فرقانى، تهران، ١٣٥٦ش؛ براون، ادوارد، طب اسلامى، ترجمة مسعود رجبنيا،
تهران، ١٣٤٤ش؛ بغدادي، ايضاح؛ بيهقى، على، تتمة صوان الحكمة، به كوشش محمد
شفيع، لاهور، ١٣٥١ق؛ فيلسوفالدوله، مطرح الانظار فى تراجم اطباء الاعصار،
چاپ تبريز، ١٣٣٤ق/١٩١٦م؛ مجوسى، على، كامل الصناعة الطبية، نسخة عكسى موجود
در مركز؛ مير، محمدتقى، پزشكان نامى فارس، شيراز، ١٣٤٨ش؛ نامة دانشوران، به
كوشش سيدرضا صدر، قم، ١٣٣٨ش؛ نجمآبادي، محمود، تاريخ طب در ايران پس از
اسلام، تهران، ١٣٥٣ش؛ نيز:
, Lucien, Histoire de la M E decine arabe, Paris, ١٨٧٦.
علىاكبر ديانت
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا