دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٠٥
| ابن سريج، ابوالحسين جلد: ٣ شماره مقاله:١٣٠٥ |
اِبْنِ سُرَيْج، ابوالحسين اسحاق بن يحيى بن سريج نصرانى (٣٠٠- پس از
٣٧٧ق/٩١٣- پس از ٩٨٧م)، مشهور به كاتب نصرانى، از دانشمندان و دبيران سدة
٤ق/١٠م. ياقوت (٦/٨٧) نام او را به صورت ابن شُرَيْج ضبط كرده و اين
اشتباه در آثار برخى از مؤلفان معاصر نيز راه يافته است (نك: كحاله، ٢/٢٣٩).
او در سال تأليف الفهرست ابن نديم (٣٧٧ق/٩٨٧م) در قيد حيات بوده است.
ابن سريج در كارهاي ديوانى دستى توانا داشت و از علم نجوم نيك آگاه بود.
وي ظاهراً در دستگاه خلفاي عباسى سمت دبيري داشته است (ابن نديم، ١٥١؛
صفدي، ٨/٤٢٨). از زندگانى او بيش از اين آگاهى در دست نيست. ابن نديم
(همانجا) شماري از آثار او را به اين شرح نام برده است: كتاب الخراج
الكبير كه آن را به دو جزء و شش منزل تقسيم كرده بوده است؛ كتاب صناعة
الخراج الصغير؛ كتاب عمل المؤامرات بالحضرة؛ كتاب تحويل سنى المواليد كه در
حدود ١٠٠ ورق داشته است؛ كتاب جمل التاريخ. نام اين آثار را كسانى همچون
ياقوت (٦/٨٨) و صفدي (همانجا) عيناً تكرار كردهاند. قلقشندي از كتاب ديگري در
نجوم به نام مجموع ابن سريج نام برده است (١/٤٧٥) كه محتملاً بايد از
همين اسحاق ابن سريج بوده باشد. ظاهراً از نوشتههاي او امروزه اثري در
دست نيست (سزگين، و كسانى كه پس از ابن نديم آثار او را معرفى كردهاند،
به كتابهاي ابن سريج دسترسى نداشته و به نقل اطلاعات ابن نديم بسنده
كردهاند.
مآخذ: ابن نديم، الفهرست؛ صفدي، خليل، الوافى بالوفيات، به كوشش محمد
يوسف نجم، بيروت، ١٣٩١ق/١٩٧١م؛ قلقشندي، احمد، صبحالاعشى، قاهره، ١٣٨٣ق؛
كحاله، عمر رضا، معجمالمؤلفين، بيروت، ١٩٥١م؛ ياقوت، ادبا؛ نيز:
.
سيدعلى آلداود
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا