دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٠١
| ابن سراقه جلد: ٣ شماره مقاله:١٣٠١ |
اِبْنِ سُراقه، ابوالحسن محمد بن يحيى عامري بصري (د ح ٤١٠ق/١٠١٩م)،
محدث، فقيه و رجالى شافعى. از زندگى وي اطلاعى در دست نيست. همين اندازه
مىدانيم كه در فقه شافعى و حديث بسيار توانا بوده و در اين ميان به حديث
دلبستگى وافر داشته و به قصد فراگيري حديث به فارس، اصفهان، دينور و اهواز
مسافرت كرده و مدتى نيز درآمِد (ديار بكر) اقامت گزيده است (ذهبى، ١٧/٢٨١؛
سبكى، ٤/٢١١). وي از ابن داسه، ابواسحاق هُجَيْمى و ابن عبّاد روايت كرده
است (ذهبى، همانجا). از ديگر استادانش مىتوان ابوالفتح اَزْدي موصلى (د
٣٧٤ق/٩٨٤م) كه در موصل از او استفاده كرده، ابوالحسين ابن لبّان، و
ابوالحسن دارقطنى (د ٣٨٥ق/٩٥٥م) را نام برد (عبادي، ١٠٠؛ ذهبى، همانجا؛
اسنوي، ٢/٢٧). ملقب بودن او به حافظ (ذهبى، همانجا) حكايتاز مهارتش درحديث
و پايگاهروايىِ او دارد. ابنسراقه ١٥ تأليف در فقه، حديث، فرايض، سجلاّت
(عهود و احكام) و علم اعداد پديد آورده كه نسخ آنها در دست نيست، و آنها
عبارتند از كتاب مالايسع المكلّف جهله، الاعجاز، الا´دب الشّاهد و ما يثبت
به الحق على الجامد، ادب القضاة، الا´عداد كه ابن الصّلاح از آن فوايد و
غرايبى نقل كرده است، كتاب التلّقين، كتاب الحيل، الكشف عن اصولِ،
الفرائض بذكر البراهين و الدّلائل كه كتابى قطور است، الشّافى كه در باب
وصيت و ارث است، شرح مختصر المزنى، و نيز كتابى دربارة شهادات است (سبكى،
٤/٢١٢؛ اسنوي، ٢/٢٧؛ ابن قاضى شهبه، ١/١٩٤- ١٩٥؛ طاش كوپريزاده، ٢/٤٨٢- ٤٨٨؛
حاجى خليفه، ٢/١٦٣٥). زركلى (٧/١٣٦) گويد: يكى از آثار ابن سراقه را با
عنوان التفّاحة فى مقدمات المساحة (رسالهاي در يك برگ) در واتيكان ديده
است.
مآخذ: ابن قاضى شهبه، ابوبكر، طبقات الشّافعية، به كوشش حافظ عبدالعليم
خان، حيدرآباد دكن، ١٩٧٨؛ اسنوي، عبدالرحيم، طبقات الشافعية، به كوشش
عبدالله جبوري، بغداد، ١٣٩١ق/١٩٧١م؛ حاجى خليفه، كشف؛ ذهبى، محمد، سير
اعلام النبلاء، به كوشش شعيب ارنؤوط و محمد نعيم عرقسوسى، بيروت، ١٩٨٥م؛
زركلى، خيرالدين، الاعلام، بيروت، ١٩٨٦م؛ سبكى، عبدالوهاب، طبقات الشافعية
الكبري، به كوشش عبدالفتاح محمد حلو و محمود محمد طناحى، قاهره، ١٩٦٦م؛ طاش
كوپريزاده، احمد، مفتاح السعادة، بيروت، ١٩٨٥م؛ عبادي، محمد، طبقات الفقهاءِ
الشافعية، به كوشش گوستا ويتستام، ليدن، ١٩٦٤م.
حسن يوسفى اشكوري
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا