دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٢٤٧
| ابن رطبی جلد: ٣ شماره مقاله:١٢٤٧ |
اِبْنِ رُطَبى، يا ابن رَطَبى، ابوالعباس احمد بن سلامة بن عُبيدالله (يا
عبدالله) بن مخلد بجلى كرخى (٤٦٠- ٥٢٧ق/١٠٦٨-١٣٣م)، فقيه شافعى، قاضى و
محتسب بغداد در روزگار مسترشد بالله، بيستونهمين خليفة عباسى. وي اهل كرخ
جُدّان (ابن عساكر، ٣٢١؛ كرخ يعقوبا) جايى نزديك خانقين عراق بود. نخست نزد
شيخ ابواسحاق ابراهيم شيرازي، ابونصر بن صباغ و شيخ ابوبكر چاچى به تحصيل
پرداخت. سپس به اصفهان رفت و از امام ابوبكر محمد بن ثابت خجندي، مدّرس
نظامية آن شهر، فقه و حديث آموخت و براي شنيدن حديث محضر بسياري ديگر از
بزرگان عصر خود، از جمله ابوالقاسم بُسري و ابونصر زينبى را درك كرد
(سمعانى، ١/١٧٥؛ ابن جوزي، ١٠/٣١؛ صفدي، ٦/٣٩٧؛ سبكى، ٤/٣٨؛ اسنوي، ١/٥٨٦).
پس از فراغ از تحصيل به بغداد بازگشت و چندي گوشه گرفت و زهد اختيار كرد.
سپس نزد بنى عباس منزلت يافت و به مقاماتى چون قضاي برخى از محلات
بغداد، احتساب شهر بغداد (پس از مرگ برادرش در ٤٩٢ق/١٠٩٩م)، نظارت بر
اوقاف، نظارت بر امور آرامگاههاي خلفاي عباسى نايل گشت و از آن پس، پرورش
فرزندان خليفه، خاصه ابوجعفر منصور (الراشد بالله)، به عهدة او محول گرديد
(ابن عساكر، ٣٢٢؛ صفدي، اسنوي، همانجاها). وي در بغداد درگذشت و در باب ابرز،
در جوار استادش شيخ ابواسحاق شيرازي، به خاك سپرده شد (ابن جوزي، همانجا؛
ابن اثير، ٣/٩١).
ابن رُطَبى را در فقه شافعى، آداب مناظره، خلاف و لطف سخن سرآمدِ اقران
شمردهاند (سمعانى، ابن عساكر، همانجاها) و تنى چند، چون على بن احمد يزدي،
يحيى بن ثابت بقّال، يحيى بن بَوش، از او روايت كردهاند (صفدي، سبكى،
همانجاها). نيز او را از جمله سران و ائمة شافعى و مردي خردمند، تيزبين،
باوقار و صحيح الرأي خواندهاند (سمعانى، اسنوي، همانجاها؛ ذهبى، ١٩/٦١٠ -٦١١)
و برخى از فقهاي معاصرش او را بر امام اسعد ميهنى مدرس نظامية بغداد، مقدم
شمردهاند (ابن عساكر، همانجا).
مآخذ: ابن اثير، على، اللباب، بيروت، دارصادر؛ ابن جوزي، عبدالرحمان،
المنتظم، حيدرآباد دكن، ١٣٥٨ق/١٩٣٩م؛ ابن عساكر، على، تبيين كذب المفتري،
دمشق، ١٣٤٧ق/١٩٢٨م؛ اسنوي، عبدالرحيم، طبقات الشافعيه، به كوشش عبدالله
الجبوري، بغداد، ١٣٩٠ق/١٩٧٠م؛ ذهبى، محمد، سير اعلام النبلاء، به كوشش شعيب
الارنؤوط، بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٤م؛ سبكى، عبدالوهاب، طبقات الشافعية الكبري،
بيروت، دارالمعرفة؛ سمعانى،عبدالكريم، الانساب، حيدرآباددكن،١٤٠٠ق/١٩٨٠م؛
صفدي، خليل، الوافى بالوفيات به كوشش س. ددرينگ، بيروت، ١٣٩٢ق/١٩٧٢م.
محمد هُدايى (رب) ٩/٨/٧٧
ن * ٢ * (رب) ٢١/٨/٧٧