دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٢٤٦
| ابن رضوان، ابو يحيی جلد: ٣ شماره مقاله:١٢٤٦ |
اِبْنِ رِضْوان، ابويحيى، محمد بن رضوان بن محمد بن احمد بن ابراهيم بن
ارقم نميري (د ١٧ ربيعالا¸خر ٦٥٧ق/١٣ آوريل ١٢٥٩م)، فقيه مالكى، نحوي و
لغوي. وي اهل وادي آش (شهري در اندلس) بود (ابن خطيب، ٢/١٤١). ابن رضوان
همچنين با حساب و هيأت و هندسه آشنا بوده و گفتهاند بر ياران زمان خود
برتري داشته است. وي صاحب مقامى والا و سيرتى نيكو بود (همو، ٢/١٤١-١٤٢). او
در وادي آش (كحاله، ٩/٣١٨)، و بعد از مدتى در بُرشانه١ [از قراي اشبيليه]
به شغل قضا اشتغال داشته است (نك: سيوطى، ١/١٠٤). قرائات سبع و لغت را از
ابوكرم جودي بن عبدالرحمان فرا گرفته و از ديگران نيز تحصيل علم كرده و در
غرناطه همدم و همنشين دانشمندان بوده است (ابن خطيب، ٢/١٤٢).
آثار: مهمترين تأليف او كتابى است خطى به نام الاحنفال فى استيفاء
ماللخيل من الاحوال (بغدادي، ايضاح، ١/٣١) كه دربارة اسب نوشته است و جلد
دوم آن كه خود كتاب پرحجمى است در اسكوريال (شم ٩٠٢) موجود است. اين نسخه
كه براي كتابخانة امير ابوعبدالله محمد بن نصر، سومين خليفة نصيريان در
غرناطه (٧٠١- ٧٠٨ق/١٣٠١- ١٣٠٩م) تدوين يافته، به بابهايى تقسيم بندي شده
و در آن اشعاري دربارة اسبها آمده است. يونس بويگس٢، خاورشناس اسپانيايى،
دربارة نويسندة آن پژوهشى دارد II/١١٩) و ٢ ESC).
ديگر آثار ابن رضوان از اين قرار است: الاسطرلاب الخطى و العمل به؛ تقاييد
منثور و منظوم فى علم النجوم؛ شجرة فى انساب العرب؛ مختصر الغريب المصنف،
كه خلاصة كتاب الغريب المصنف ابوعمرو اسحاق بن مرار شيبانى است؛ مختصر
احياء علوم الدين (ابن خطيب، ٢/١٤٢-١٤٣؛ حاجى خليفه، ٢/١٢٠٩؛ بغدادي، هدية،
٢/١٢٦).
مآخذ: ابن خطيب، محمد، الاحاطة، به كوشش عنان محمد عبدالله، قاهره، ١٣٩٤ق/
١٩٧٤م؛ بغدادي، ايضاح؛ همو، هدية العارفين، استانبول، ١٩٦٧م؛ حاجى خليفه،
كشف؛ سيوطى، بغية الوعاة، به كوشش محمد ابوالفضل ابراهيم، قاهره، ١٣٨٤ق/
١٩٦٤م؛ كحاله، عمررضا، معجم المؤلفين، بيروت، ١٩٥٧م؛ نيز: ٢ .
ابوالحسن ديانت (رب) ٩/٨/٧٧
ن * ٢ * (رب) ٢١/٨/٧٧