دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١١٢٧
| ابن حی جلد: ٣ شماره مقاله:١١٢٧ |
اِبْنِ حَىّ، حسين بن احمد بن حسين بن حى تُجيبى قرطبى (د ٤٥٦ق/١٠٦٤م)،
رياضى دان و ستارهشناس. برخى از مآخذ (ياقوت، ٠١/١٥٨؛ ابن ابى اصيبعه،
٢/٤٠) نام او را حسين بن محمد و برخى ديگر (قاضى صاعد، ٧٣، قس: ٧٠) حسن بن
محمد ذكر كردهاند. ابن حى حساب و هندسه و هيأت را از ابوعبدالله محمد بن
عمر بن محمد، معروف به ابن برغوث، فرا گرفت (ياقوت، همانجا). نزد ابوالحكم
عمرو ابن عبدالرحمان بن احمد بن على كرمانى نيز حساب و هندسه آموخت (قاضى
صاعد، همانجاها).
ابن حى در ٤٤٢ق/١٠٥٠م عزم سفر كرد و پس از تحمل سختيهاي بسيار به مصر
رسيد. در آن سرزمين اندكى توقف كرد، سپس به يمن رفت و به خدمت امير آن
ديار، يعنى على بن محمد صليحى، كه داعى خليفة فاطمى المستنصر بالله معدّ
بن الظاهر بود، درآمد و نزد او منزلت بلندي يافت. على بن محمد او را به
عنوان رسول نزد القائم بامرالله، خليفة عباسى فرستاد، ابن حى در دربار
خليفه نيز با استقبال بسيار روبهرو شد و نعمت فراوان يافت. سپس به يمن
بازگشت و همانجا درگذشت (همو، ٧٣). از آثار وي، زيجى را كه به شيوة سند هند
تدوين كرده، نام بردهاند (ياقوت، ١٠/١٥٩). وي علاوه بر رياضيات و هيأت،
به ادبيات هم علاقه داشته و اشعاري نيز سروده است (همو، ١٠/١٥٩- ١٦٠).
مآخذ: ابن ابى اصيبعه، احمد، عيون الانباء فى طبقات الاطباء، به كوشش ا.
مولر، قاهره، ١٢٩٩ق؛ قاضى صاعد اندلسى، ابوالقاسم، طبقات الامم، بيروت،
١٩١٢م؛ ياقوت، ادبا. رضا انزابىنژاد (رب) ١٠/٤/٧٧
ن * ٢ * (رب) ٤/٥/٧٧