دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠٨٢
| ابن حبيب، شرف الدين جلد: ٣ شماره مقاله:١٠٨٢ |
اِبْنِ حَبيب، شرف الدين بن عبدالقادر بن بركات بن ابراهيم (د پس از
١٠٠٥ق/١٥٩٧م)، فقيه حنفى، مفسر، نحوي از مردم غزّه (در جنوب فلسطين).
از زندگى وي اطلاع چندانى در دست نيست. تنها مطلبى كه دربارة او نقل
كردهاند تبادل نامههاي علمى يا شيخ حسن بورينى (د ١٠٢٤ق/ ١٦١٥م) است كه
در نامهاي از ابن حبيب راجع به نكتهاي در تفسير ابوالسعود بن محمد عمادي
مفتى قسطنطنيه بر آية ١٦ سورة فرقان سؤال كرد و ابن حبيب در پاسخ آن
رسالهاي به نام ارواء الصادي فى الجواب عن ابى السعود العمادي نوشت.
بورينى در آن تأمل كرد، پارهاي از جواب را ستود و برخى ديگر را رد نمود و
نظرات خود را در يك رساله براي ابن حبيب ارسال داشت. آنگاه شرفالدين
رسالة ديگري موسوم به الارج العبهري و الجادي فى الدفع عن ارواء الصادي
در جواب ايراد بورينى و شرح بيشتر گفتار ابوالسعود نوشت و اين ٣ رساله را به
ترتيب زمان نگارش در يك كتاب گرد آورد و نامش را محاسن الفضائل بجمع
الرسائل نهاد (محبى، ٢/٢٢٣، ٢٢٤).
تاريخ درگذشت ابن حبيب معلوم نيست، ليكن از تاريخ اتمام تعليقهاش بر
كتاب الاشباه و النظائر چنين برمىآيد كه تا سال ١٠٠٥ق زنده بوده است.
آثار او عبارتند از: ١. تحرير الافكار فى مسألة الاقرار كه در كتابخانة ظاهرية
دمشق موجود است (نك: زركلى، ٧/١٦١)؛ ٢. تنوير البصائر در علم اصول كه
حاشيهاي است بر الاشياء و النظائر، تأليف ابن نُجيم (حاجى خليفه، ١/٩٩)ا از
اين اثر نسخههايى در كتابخانههاي خديويه (٣/٢٩، ٣٠)، تيموريه (٤/١٥٤)،
ظاهريه (نك: زركلى، همانجا) موجود است؛ ٣. رسالة فى عصمة الانبياء كه نسخهاي
از آن در كتابخانة قليچ على پاشا (تركيه) وجود دارد. II/٤٢٩) )؛ GAL,S, ٤.
قواطع البرهان فى توجيه مسألة قاضى خان كه نسخهاي از آن در كتابخانة
بريل (شم (١٠)٦٢٢) نگهداري مىشود (هوتسما، .(١٣٠ گويا او تحريراتى بر كتاب
دُرّر و غُرّر در علم فقه (محبى، ٢/٢٢٣) نيز داشته است.
مآخذ: تيموريه، فهرست؛ حاجى خليفه، كشف الظنون، استانبول، ١٩٤١م؛ خديويه،
فهرست؛ زركلى، خيرالدين، الاعلام، بيروت، ١٩٨٦م؛ محبى، محمد امين، خلاصة
الاثر، قاهره، ١٢٨٤ق/١٨٦٧م؛ نيز:
GAL,S; Houtsman, M., Catalogue d'une Collection de Manuscrits arabes et turcs,
Leiden, ١٩٨٨.
احمد بادكوبه هزاوه (رب) ٣٠/٢/٧٧
ن * ٢ * (رب) ١١/٣/٧٧