دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠٤٢
| ابن جمهور جلد: ٣ شماره مقاله:١٠٤٢ |
اِبْنِ جُمْهور، ابوعبدالله محمد بن جمهور عمّى عربى بصري (د ٢١٠ق/٨٢٥م)،
محدث و اديب شيعى. مورخان، كنيه و نام پدر و جد پدري وي را با اختلاف
آوردهاند. ابن نديم (ص ٢٧٨) وي را محمد بن حسين بن جمهور عمى و نجاشى (ص
٣٣٧)، محمد بن جمهور عمى خوانده است. طوسى از او با نام محمد بن جمهور عمى
عربى بصري ( رجال، ٣٨٧) و نيز با عنوان محمد بن حسن بن جمهور عمى بصري (
الفهرست، ٢٨٤) ياد كرده است. همچنين طوسى ( رجال، ٣٨٧، ٥١٢، اختيار، ٤١٦)
تصريح دارد كه اين نامها متعلق به يك شخص است و او را از طايفة بنى عمّ
تميم دانسته است. وي ١١٠ سال زيست، اما تاريخ تولد او دانسته نيست
(نجاشى، همانجا). مسلم است كه او از ياران خاص حضرت رضا(ع) بوده و از آن
حضرت روايت كرده است (ابن نديم، همانجا؛ طوسى، الفهرست، همانجا). ابن
جمهور از ابى معمر، ابراهيم الاوسى، يونس بن عبدالرحمان، فضالة بن ايوب،
احمد بن حمزه، ادريس بن يوسف، اسماعيل بن سهل، شاذان بن خليل صفوان
ابن يحيى، عبدالرحمان بن ابى نجران و ديگران روايت كرده است (خوبى،
١٥/١٨٠). معلى بن محمد، على بن محمد، حسين بن محمد اشعري، احمد بن حسين
بن سعيد، احمد بن محمد كوفى، ابويحيى اهوازي، يعقوب بن يزيد، عمركى بن
على و ديگران از او حديث نقل كردهاند (كلينى، ١/٦٢، ٤/٤١٧؛ ابن قولويه،
١٧٤؛ قمى، ٢/١٥٤؛ ابن بابويه، ١/١٢٤؛ نجاشى، همانجا؛ طوسى، الفهرست، همانجا؛
همو، رجال، ٥١٢؛ همو، تهذيب، ١/٢٩٥).
ابن جمهور را غالى و در حديث ضعيف و سست ايمان دانستهاند (طوسى، الفهرست،
همانجا؛ نجاشى، همانجا). همچنين طوسى او را در زمرة كسانى برشمرده كه از
معصوم حديث نقل نكرده است. ابن قولويه در كامل الزيارات (زيارت عاشورا)
با واسطة دوراوي (حسين بن محمد بن عامر و معلى بن محمد) از او حديث نقل
كرده است (ص ١٧٤). ياقوت از او ابياتى ياد كرده كه حكايت از شركت وي در
مجالس بزم و طرب دارد (٢/٦٨٨). ابن داوود حلى از ابن جمهور شعري ديده كه
وي در آن حرام خدا را حلال شمرده است (ص ٥٠٢).
آثار او را چنين ذكر كردهاند: ادب العلم، الرسالة المذهبة (الذهبية) كه به
نام طب الرضا هم ناميده مىشود، صاحب الزمان، الملاحم (الملاحم الكبير)،
وقت خروج القائم و الواحدة فى الاخبار و المناقب و المثالب (آقا بزرگ،
١/٣٨٧، ١١/٢٢٤، ٢٥/١، ١٣٤، ٢٢/١٨٩؛ بغدادي، ٢/٣٤٨).
مآخذ: آقابزرگ، الذريعة؛ ابن بابويه، محمد، الخصال، به كوشش على اكبر
غفاري، قم، جماعة المدرسين فى الحوزة العلمية؛ ابن داوود حلى، حسن، كتاب
الرجال، به كوشش جلال الدين محدث، تهران، ١٣٤٢ش؛ ابن قولويه، جعفر، كامل
الزيارات، به كوشش عبدالحسين امينى، نجف، ١٣٥٦ق/١٩٣٧م؛ ابن نديم،
الفهرست؛ بغدادي، ايضاح؛ خويى، ابوالقاسم، معجم رجال الحديث، بيروت،
١٤٠٣ق؛ طوسى، محمد، اختيار معرفة الرجال، به كوشش حسن مصطفوي، مشهد، ١٣٤٨ش؛
همو، تهذيب الاحكام، به كوشش حسن موسوي خرسان، بيروت، ١٤٠١ق/١٩٨١م؛ همو،
رجال، به كوشش محمد كاظم، نجف، ١٣٨٠ق/١٩٦١م؛ همو، الفهرست، به كوشش محمود
راميار، مشهد، ١٣٥١ش؛ قمى، على، تفسير، به كوشش طيب موسوي جزايري، نجف،
١٣٨٧ق/١٩٦٧م؛ كلينى، محمد، اصول كافى، ترجمة جواد مصطفوي، تهران، علمية
اسلاميه؛ نجاشى، احمد، رجال، قم، ١٤٠٧ق/١٩٨٧م؛ ياقوت، بلدان.
منصور منصوري (رب) ٢٦/١/٧٧
ن * ٢ * (رب) ٣١/١/٧٧