فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٤ - د - بعد بهرهورى همگانى

ب - سپاس و عبوديت

انسان همه مواهب و نعمتها و از آن جمله ثروت و سرمايه‌هاى مالى را از خداوند دارد و اوست كه توانايى، امكانات، دست‌مايه‌هاى اوليه كار و تجارت و فعاليتهاى ديگر اقتصادى را در اختيار وى گذارده است.

بخش عمده فرايض مالى در حقيقت انعكاسى از روح سپاس و عبوديت انسان در برابر آن همه نعمتها و مواهب بيكران الهى است كه بر وى ارزانى داشته تا بتواند با استفاده از آنها ثروتى بياندوزد.

به عبارت ديگر فرايض مالى ناشى از نوعى

«حق اللّه»

است كه به طور آشكار در همه اموال و ثروتهاى اندوخته شده به چشم مى‌خورد.

ج - امانتدارى انسان

در ديدگاه توحيدى و قرآنى، مالك واقعى جهان و هر آنچه كه از آن بدست مى‌آيد خداوند خالق و مدبّر است [١] و هم اوست كه به انسان اجازه و توانايى بهره‌ورى داده و او را مالك بر اندوخته‌هاى حاصل از كار و فعاليتهاى اقتصادى مشروع خود نموده است. [٢]

بر اساس اين تفكر، انسان در مالكيت خود بر مصنوعات الهى و اندوخته‌هاى خويش يك امانتدار بيش نيست و با اين بينش او بايد بخشى از امانت در نزد خويش را به گونه‌اى كه مالك حقيقى جهان مقرر نموده است، پرداخت نمايد و جلوه اين اعتقاد و احساس در فرايض مالى متجلى مى‌گردد.

د - بعد بهره‌ورى همگانى

دلايل عقلى و نقلى (قرآنى و روايى) مالكيت انسان كه حاكى از گستره عرصه‌هاى بالفعل و بالقوه تحقق آن در سطح وسيع مى‌باشد عليرغم نتايج

[١] . (وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ) سوره نساء، آيه ١٢٦؛ رك: شيخ محمد حسين اصفهانى، حاشيه‌مكاسب، ص ٢١٢-٢٤١.

[٢] . (وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ) سوره رحمن، آيه ١٠، (هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ) ، سوره بقره، آيه ٢٩، (وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ)، سوره ملك، آيه ١٥، (وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا) ، سوره جاثيه، آيه ١٣.