فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٥٧ - مبحث سوم فرهنگ مصرف و رفاه

جابه‌جايى سريع الگوها همواره مشكل‌آفرين بوده است؛ تنها با پشتوانه فرهنگى مى‌توان به تحولات اين نياز ضرورى پاسخ داد. الگوهاى مصرف بايد بر اساس معيارهاى مشخص تحول پذير و در حال تبديل باشد كه ريشه در فرهنگ جامعه داشته باشد.

الف - صرفه‌جويى:

بى‌گمان صرفه‌جويى يكى از معيارهاى تعيين الگوى مصرف است. لكن تشخيص آن سخت مشكل و به شرايط اقتصادى و نوع توليد بستگى دارد. در شرايط رشد وقتى جامعه نياز به كار دارد بايد محصولات كشاورزى، صنعتى و دامدارى به مصرف برسند تا چرخه توليد و كار، آهنگ سريعترى پيدا كند. در اينجاست كه صرفه‌جويى يك عامل بازدارنده و ضد توسعه تلقى مى‌شود در شرايطى كه توليد در حد نياز جامعه نيست بى‌گمان صرفه‌جويى مى‌تواند يكى از معيارهاى اصيل الگوى مصرف باشد.

جاى بسى تأمل است كه در جوامع سرمايه‌دارى كه توليد همواره خط مصرف را تعيين مى‌كند و جامعه به سمت مصرف بيشتر رانده مى‌شود و چرخه توليد سريعتر و رشد سرمايه بيشتر مى‌شود و در نتيجه استفاده بى رويه از طبيعت به عمل مى‌آيد، آيا زيانهاى حاصل از آن با زيانهاى حاصل از رفاه كمتر برابرى مى‌كند.؟ يا به‌مراتب افزونتر و فاجعه بارتر است.؟

شايد بتوان گفت كه تأكيد شرع اسلام به صرفه‌جويى كه به نظر، مطلق و بدون قيد مى‌رسد به خاطر همين موازنه و اعلام خطر نسبت به وضعيت شرايط مقابل مى‌باشد.

بخشى از فرهنگ صرفه‌جويى در اسلام به توزيع مازاد و بهره‌مند كردن ديگران از درآمد شخصى بازمى‌گردد كه بالاخره وجود افراد نيازمند در جامعه در همه شرايط رشد و ركود اقتصاد جامعه متصور مى‌باشد.

نكته مهم در حل اين معضل آن است كه صرفه‌جويى يك امر نسبى است و مى‌تواند در زمانهاى مختلف و شرايط متفاوت معنى قابل تغييرى داشته باشد. از اين رو فرهنگ صرفه‌جويى با افزايش مصرف كه لازمه رشد و توسعه بويژه در بخش توليد است، منافات ندارد. در حقيقت سرعت بخشيدن به چرخه توليد، ميزان