فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٥٥ - مبحث دوم سرمايه و درآمد

٣. سرمايه بدون كار:

بجز ربا كه در شريعت اسلام تحريم شده دو نوع قرارداد و معامله به منظور بهره‌ورى از سرمايه بدون كار پيش‌بينى شده است:

الف - مضاربه:

قراردادى كه در آن، يك طرف صاحب سرمايه و طرف ديگر مسؤوليت كار با سرمايه را عهده دار گردد، مضاربه ناميده مى‌شود. در مضاربه طرف اول، يعنى صاحب سرمايه، كليه خسارتهاى احتمالى را تقبل مى‌كند و طرف دوم كه عامل ناميده مى‌شود با تعيين درصد، سهم سود طرف اول را در صورت سوددهى تضمين مى‌كند، به اين ترتيب ارزش و احترام كار در هر حال محفوظ مى‌ماند.

شرايط خاصى كه بر مضاربه حكمفرماست، تفاوت ماهوى آن را از ربا مشخص مى‌سازد. در ربا صاحب سرمايه خسارت احتمالى طرف مقابل را تضمين و عهده دار نمى‌شود و به هر حال سود سرمايه خود را هر چند كه از آن، چيزى براى طرف مقابل نماند استيفا مى‌كند.

ب - مشاركت بدون كار:

در مشاركت بدون كار از يك طرف قرارداد سرمايه بدون كار قرار دارد و طرف ديگر سرمايه و كار و به اين ترتيب چون هر دو طرف از سرمايه استفاده كرده‌اند، سود و زيان به طور مساوى بين آن دو تقسيم مى‌شود و هيچ‌كدام از سود و زيان، تضمين شده نيست. لكن در صورت سوددهى طبق قرارداد، سود حاصل، ميان طرفين تقسيم مى‌شود.

٤. سپرده‌هاى بانكى:

معمولاً نحوه عمليات بانكى در خصوص سپرده‌ها بر اساس سيستم ربا تنظيم مى‌شود. مطالعه و مقايسه عمليات بانكى سپرده‌ها با عمليات ربوى در بانكهاى خارج اين حقيقت را نشان مى‌دهد. در حقيقت سپرده‌گذارى يكى از شيوه‌هاى معاملات ربوى است كه بانكها جهت تسهيل تجمع سرمايه‌ها و سوددهى به صاحبان آنها از سپرده گذارى استفاده مى‌كنند. به عبارت ديگر برنامه‌ريزى در سپرده گذاريها از ابتدا به منظور نوعى عمليات ربوى بانكى بوده است. لكن در جمهورى اسلامى ايران طبق مصوبه مجلس شوراى اسلامى و تأييد شوراى محترم نگهبان، سيستم سپرده گذارى با دو نوع عمليات تجارى مضاربه و مشاركت تطبيق داده شده و بر اساس آن دو تنظيم گرديده است.

بدين ترتيب از عمليات ربوى بانكى سپرده گذارى تنها از نام آن استفاده شده و