اگر اين سخن كه يكى از رؤساى دانشگاههاى ژاپن در كنفرانسى كه در دانشگاه تهران، در سال [١] ٣٧١ تحت عنوان عوامل توسعه در اقتصاد و تكنولوژى ژاپن ارائه داد و گفت پاى‌بندى مردم ژاپن به اصل وفادارى و تعهد عامل اصلى اين همه شگفتيها در روند توسعه اين كشور گرديد، درست باشد ما مى‌توانيم نه تنها با تكيه بر باورهاى اسلامى خود بلكه با استناد به واقعيات عينى تجربه شده بپذيريم كه بهترين الگوى توسعه را در اسلام داريم و آن تز عدالت اجتماعى تعريف شده و مدونى است كه هم در چارچوب شريعت و مقرراتى چون فقرزدايى، خودكفايى، گسترش كار و توانمنديهاى فنى، توزيع عادلانه ثروت و خدمات و همچنين در قالب ارزشهاى اخلاقى چون وفاى به عهده ايثار، استقامت، صبر، قناعت در مصرف، عبادت بودن كار، تعاون، احسان، انفاق و دهها خصلت ارزشى مؤثر در تسريع آهنگ پيشرفت و توسعه اقتصادى و نيز بازدارنده آفتهاى شكننده و خنثى كننده برنامه‌هاى توسعه مى‌تواند مبين يك الگو و تعيين كننده يك استراتژى مشخص اقتصادى و ارائه دهنده وظايف دقيق دولت در سياستهاى اقتصادى و مسؤوليتهاى مردم در بكار گيرى تمامى توان خويش در اين مشاركت جمعى باشد.

چنانكه الگوى توسعه سياسى نيز در اسلام همان عدالت به معنى توزيع عادلانه قدرت است كه در جاى خود مورد بحث قرار خواهد گرفت.

گرچه دشمنان توسعه‌يافتگى كشورهاى اسلامى، عامل توسعه نيافتگى آنها را در پاى بندى آنان به اسلام خلاصه مى‌كنند لكن خود بهتر مى‌دانند كه ميزان پاى‌بندى اين كشورها به اسلام از اسلام شناسنامه‌اى تجاوز نمى‌كند و در دوران هر چند كوتاه حاكميت اسلام در صدر اسلام، اين دين آسمانى چگونه توانست از فرهنگ منحط، سياست فاسد و اقتصادى زير صفر، ملتى پاى‌بند به ارزشهاى متعالى، فرهنگ و تمدنى مترقى، سياست و حكومتى نمونه و اقتصادى توسعه يافته و شكوفا كه مدتها براى ملتهاى ديگر الگو به شمار مى‌رفت بوجود آورد.١

[١] . رك: گوستاو لابون، تاريخ تمدن اسلام و جرجى زيدان، تاريخ التمدن الاسلامى و آدام منز، تاريخ التمدن الاسلامى فى القرن الرابع الهجرى و ويل دورانت، مشرق زمين گاهواره تمدن و محمد رضا حكيمى، دانش مسلمين و ذبيح الله صفا، تاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى و دكتر عبدالحسين زرين‌كوب، كارنامه اسلام، ميراث اسلام با آنچه كه مغرب زمين به ملل اسلامى مديون است، سيزده تن از استادان مستشرق انگلستان و دكتر شفيعى كنى، نهضت علمى اسلامى.