فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٥ - ب - فرق فىء و انفال

ب - فرق فىء و انفال

بسيارى از مفسران فىء را در آيه: (وَ م [١] [٦] [٤] ٨;ا أَفٰاءَ اَللّٰهُ عَلىٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لاٰ رِكٰابٍ‌) ١به معنى اموالى كه از كفار به مسلمانان باز مى‌گردد تفسير نموده‌اند [٢] و بنابراين تفسير، فىء يكى از مصاديق انفال بوده و حكم انفال را خواهد داشت.

اكثر فقهاى اهل سنت با وجود تفسير فىء به اموالى كه از دشمن بدون سلاح به دست مسلمانان مى‌افتد و اشاره به تفاوت مفهومى آن با غنايم كه مخصوص اموالى است كه با كاربرد سلاح توسط سپاه اسلام به دست مى‌آيد، حكم فىء را با غنايم يكسان شمرده و تنها يك پنجم آن را متعلق به نبى (ص) و دولت اسلامى دانسته‌اند. [٣]

برخى از مفسران اهل سنت نيز فىء را مترادف غنيمت جنگى به شمار آورده٤ و بعضى نيز فىء را اعم از غنايم جنگى تفسير نموده و به كليه اموالى كه از كفار به دست مسلمانان چه در حال جنگ و چه در غير شرايط جنگى مى‌رسد، فىء اطلاق نموده‌اند. [٥]

در برخى از احاديث اهل بيت (ع) فىء و انفال در مقابل غنايم ذكر شده و حكم آن چنين بيان شده است:

«عن ابيعبد الله (ع) فى الغنيمه قال: يخرج منه الخمس و تقسم ما بقى بين من قاتل»

و به دنبال آن فرمود:

«و امّا ألفىء و الأنفال فهو خالص لرسول اللّه (ص)».٦

ترجمه: از امام صادق (ع) در مورد غنايم جنگى سؤال شد فرمود: خمس آن جدا مى‌شود و باقيمانده ميان رزمندگان تقسيم مى‌شود. و سپس فرمود: و اما فىء و انفال كلا "به رسول خدا (ص) اختصاص دارد.

حضرت امام (قده) در برخى از كتابهاى فقهى خود به علاوه موارد هفتگانه انفال، سيف البحار (سواحل درياها)، انشعاب نهرها، هر نوع زمينى كه مالك معين ندارد،

[١] . سوره حشر، آيه ٦.

[٢] . رك: شيخ طوسى، التبيان فى تفسير القرآن، ج ٩، ص ٥٩٢.

[٣] . رك: ابن قدامه، المغنى، ج ٦، ص ٣١٢-٣١٩.

[٤] . رك: شيخ طوسى، التبيان فى تفسير القرآن، ج ٩، ص ٥٦٣.

[٥] . همان.

[٦] . رك: وسائل‌الشيعه، ج ٦، ص ٣٧٤، حديث ٣.