فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٧٤ - مبحث اول اقتصاد تك محصولى

مبحث اول: اقتصاد تك محصولى

كشورهاى در حال توسعه كه داراى ذخاير نفتى مى‌باشند عمدتاً تابع سياست اقتصادى تك‌محصولى هستند و به دلايل مختلف اقتصاد ملى در اين كشورها وابسته به نفت مى‌باشد.

ايران قبل از پيروزى انقلاب اسلامى يكى از نمونه‌هاى بارز اين نوع وابستگى بوده كه استخراج و توزيع نفت در اختيار دولت بوده و بخشى از آن توسط بيگانه و بخشى ديگر هزينه‌هاى دولت را تأمين مى‌كرده و سياست اقتصادى متكى به نفت در گذشته موجب تورم، مصرف گرايى، وابستگى به خارج و ركود توليد و عدم كارآيى اقتصادى بوده است و اين فرهنگ هشتاد ساله در تمامى زيرساختهاى اقتصادى اثر منفى گذارده و سلب اعتماد به نفس را براى ايجاد يك اقتصاد سالم ملى در پى داشته است. به طورى كه هنوز هم سلولهاى سرطانى اين نوع اقتصاد ورشكسته در نهادهاى به جا مانده از گذشته همچنان فعال و به رغم تلاش بسيار براى خروج از اقتصاد تك محصولى و اقتصاد وابسته به نفت، كشور قادر به تأمين نصف هزينه‌هاى خود از طريق توليد غير نفتى نمى‌باشد.

مشكلات سياستهاى اقتصادى تك محصولى در شناور بودن اقتصاد ملى بر اساس نوسان قيمت نفت خلاصه نمى‌شود، چرا كه اين اثر منفى خود يكى از آثار وابستگى است كه همه آثار بى‌ثباتى را به دنبال دارد. بر اين بى‌ثباتى بايد نوسان هزينه‌هاى استخراج و توليد نفت را نيز افزود.

اقتصاد متكى به نفت را مى‌توان به نحوى به اقتصاد متكى بر زمين تشبيه نمود بدين معنى كه كشورى با فروش زمين، هزينه‌هاى خود را تأمين كند بدون آنكه از زمين به عنوان ابزار توليد استفاده نمايد. بى‌ثباتى اقتصاد متكى بر نفت به خاطر درصد بالايى كه از بودجه دولت، به خود اختصاص مى‌دهد (در دو طرف درآمد و هزينه) همه بخشهاى اقتصادى را تحت تأثير قرار داده و آنها را نيز بى‌ثبات مى‌گرداند. اقتصاد وابسته به نفت كاملاً دولتى و از حوزه بخش خصوصى و رقابتهاى آن به دور مى‌باشد و از سوى ديگر عرضه و تقاضاى حاكم بر آن كاملاً به