فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٥٤ - مبحث دوم سرمايه و درآمد

مبحث دوم: سرمايه و درآمد

سرمايه نيز مانند كار مى‌تواند با سوددهى، درآمدزا باشد و در نتيجه در ارتقاء سطح رفاه جامعه مفيد واقع شود. لكن سرمايه نيز همانند كار بايد به دو صورت سالم و ناسالم تقسيم گردد و موارد استفاده سالم از سرمايه از استفاده ناسالم از سرمايه جدا گردد. استفاده سالم از سرمايه به اين معنى است كه سرمايه و نحوه استفاده از آن، هر دو سالم باشد. سرمايه‌اى كه از طرق مشروع به دست آمده و از همه حق و حقوقى كه براى افراد و جامعه در آن بوده برائت حاصل كرده، سرمايه‌اى پاك و سالم است اما براى سلامت درآمد، اين مقدار كافى نيست، بايد شيوه استفاده از اين سرمايه نيز مشروع و سالم باشد.

١. سوددهى نامشروع:

نظامهاى حقوقى اعم از شرع و قوانين موضوعه با دقت سعى كرده‌اند مرز بين نحوه استفاده سالم از سرمايه را از نوع استفاده نامشروع از سرمايه جدا سازند و به اصطلاح فقهى مكاسب محرمه را از مكاسب محلله تفكيك كنند.

در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران نيز اصل چهل و پنجم بيانگر ممنوعيت برخى از اعمال و نامشروع بودن درآمدهاى حاصل از آنها مى‌باشد.

٢. ربا:

مهمترين مسأله در استفاده سالم از سرمايه آن است كه آيا مى‌توان بدون كار از خود سرمايه سود به دست آورد. ربا يكى از راههاى استفاده از سرمايه بدون كار به منظور بهره‌گيرى از سود سرمايه است. ربا چه به صورت قرض با ربح افزوده باشد و يا از طريق معامله كالاهاى هم‌جنس (غير از معدود) با ارزش افزوده انجام گيرد از نظر شرع اسلام ممنوع و حرام مى‌باشد. سود حاصل در اين موارد صرفاً سود پول و سرمايه است و مفاسد مادى و معنوى چنين درآمدى، هر چند كه منافع جزئى به همراه داشته باشد انكارناپذير مى‌باشد.

ربا موجب طغيان سرمايه، تورم غير طبيعى، كاهش كار، استثمار، تكاثر، رقابت ناسالم، ركورد توليد، از ميان رفتن انگيزه‌هاى سالم و دهها مفسده اقتصادى اجتماعى ديگر مى‌گردد.