شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٥١٢ - باز جواب گفتن ابليس معاويه را

دارد كه «حُبُّ الوَطَنِ مِنَ الايمانِ.» ظاهراً حديث نيست. اين عبارت در سفينة البحار (ج ٢، ص ٦٦٨) از مؤلف امل الامل با عنوان «روايت كرده‌اند» ضبط است:

(شرح سبزوارى) ابليس از فرمان الهى سر باز زد و به گناه اين نافرمانى رانده شد، و بر اثر اين راندگى گمراه ساختن فرزندان آدم را به عهده گرفت و خدا او را تا پايان جهان مهلت داد.

چنان كه معلوم است گفت و شنودهاى ابليس و معاويه زائيده انديشه پر جولان مولانا و پرداخته طبع روشن و شاعرانه اوست. هر چند برخى جمله‌ها و فقره‌ها در جاى خود درست است، مى‌توان گفت غرض مولانا از طرح اين مسئله و به ميان كشيدن اين بحث پاسخ غير مستقيم به برخى پرسشهاست كه پيوسته در حوزه عالمان و متعلّمان در اين باره مطرح بوده و مولانا با بيانى ساده به دفع آن شبهه‌ها مى‌پردازد:

ب ٢٦١٥- ٢٦٠٧ مست مى بودن: كنايت از مشمول عنايت بودن، مورد لطف بودن.

ناف بر چيزى بريده شدن: كنايت از ديرينه بودنِ سيرت يا خلق و خوى يا عادتى.