تحف العقول ت کمره‌ای - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٥٠٠ - (و اما سبب مهيج)

چون شخصى از روى عقيده و دل چيزى را بگويد نيتش او را وادارد كه گفته خود را با كردار خود تصديق كند، و اگر گفتارش از عقيده و از دل نباشد حقيقتى نتواند داشت خدا همان صدق نيت و عقيده قلبى را پذيرفته و گر چه براى مانعى نتوان با كردارش اظهار كرد در آنجا كه فرموده (١٠٦- النحل) مگر كسى كه وادار شود (باظهار خلاف ايمان) و دلش مطمئن بايمان باشد- و فرموده (٢٢٥- البقره) خدا شما را بقسم‌هاى بيهوده خودتان مؤاخذه نميكند پس قرآن و اخبار رسول دلالت دارند كه دل مالك همه حواس انسانى است و اعمال آنها را درست ميكند، و آنچه را دل درست كند چيزى باطل نميكند، اينست شرح پنج نمونه‌اى كه امام صادق ٧ آنها را اساس منزله بين المنزلتين و اختيار كه ميان جبر و تفويض است مقرر داشته، و چون اين پنج نمونه در انسان فراهم شدند عمل بر طبق فرمان خدا عز و جل و رسولش واجب است، و اگر يكى از آنها كاسته شود بهمان اندازه از كردار او ساقط گردد.

(١) و اما شواهد قرآن بر عقيده اختبار و آزمايش بوسيله توانش كه جامع ميان دو عقيده ديگر است و حد وسط آنها است بسيار است، و از آن جمله قول خدا است (٣٣- محمد) و هر آينه شما را بيازمائيم تا مجاهدين شماها و صابرانتان را بفهميم و جز از حقيقت شما را امتحان كنيم- و فرموده است (١٨١- الاعراف) محققا آنها را از آنجا كه ندانند غافلگير كنيم- و فرمود: (١- العنكبوت) آيا مردم پندارند كه بمحض اينكه گويند ايمان آورديم رها شوند و آنان آزموده نگردند- و بلفظ فتنه كه همان معنى آزمايش دارد فرموده (٣٣- ص) و هر آينه آزموديم سليمان را- الآية- و در داستان موسى ٧ فرموده (٨٧- طه) راستى كه ما آزموديم پس از غيبت تو قومت را و سامرى گمراهشان كرد- و هم گفته خود