تحف العقول ت کمره‌ای - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٤٨٥ - نامه آن حضرت

واگذارده؟ در پاسخ فرمود: خدا عزيزتر و مسلطتر بر آنها است از اين، و باز از آن حضرت روايت شده كه فرمود: مردم در باره عقيده بقدر بر سه گونه‌اند: يكى پندارد كار بدو واگذار است، و او خدا را در تسلطش سست دانسته، و بهلاكت است، و يكى پندارد خدا جل و عز بنده‌ها را بر معصيتها مجبور كرده، و بدانها تكليف بيرون از طاقت و توان نموده. او هم خدا را در حكم خود ستم پيشه دانسته، و بهلاكت است، و يكى معتقد است خدا ببنده‌هايش تكليفى كرده باندازه طاقت و تكليف بيرون از حد طاقت نكرده، و چون كار خوب كند خدا را سپاس گويد، و چون كار بد كند از خدا آمرزش خواهد. اين مسلمانيست بالغ و درست- پس خبر داده كه هر كس پيرو عقيده جبر و تفويض است، و بدانها معتقد است بر خلاف حق است.

من آن جبرى را كه هر كس معتقد است دچار خطا است شرح دادم و هر كس هم پيرو عقيده تفويض است دچار باطل است، و حق منزله ميان اين دو منزله است.

(١) سپس فرموده براى هر كدام از اين اقوال مثلى ميزنم كه مقصود را بفهم طالب حقيقت نزديك كند و بررسى از شرحش را آسان نمايد، و آيات محكمه قرآنش تصديق كند، و در نزد خردمندان مورد قبول باشد و توفيق و عصمت با خدا است.

اما جبرى كه هر كس بدان معتقد است دچار خطا است پس از آن قول كسى است كه پندارد خدا جل و عز بنده‌هاى خود را بمعاصى مجبور كرده است، و با اين حال آنان را بدان عقاب ميكند، و هر كس چنين عقيده دارد خدا را ستمكار دانسته، و او را دروغگو شمرده، و برآورد كرده است كه فرموده (٤٧ الكهف) ستم نكند پروردگارت احدى را، و فرموده (١٠- الحج) اين بدانست كه بدست خود پيش داشتند،