علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٥٤ - فصل دوم علم سلوك
حاملان وحى براى هدايت رفتار ظاهرى مؤمنان، آييننامهاى با نام «شريعت» ترسيم كردند تا آنان همواره در امتداد صراط مستقيم باقى بمانند و به صراط ضلالت سرنگون نگردند و بهگونهاى نيكو، رسم بندگى را به جاى آورند. اين آييننامه، مجموعهاى پردامنه از بايستههاى رفتارى به نام «احكام تكليفى» است كه به اعمال ظاهرى، يعنى اعمال برآمده از اعضا و اندام آدمى تعلق دارد. بعدها بزرگانى كه پرسشهاى تكليفى فراوانى داشتند، پس از مطالعه اين آييننامه كوشيدند تا احكام تكليفى را بهگونهاى منسجم و مدوّن تنظيم كنند و علمى ظاهرى را به نام «فقه» به وجود آورند.
به همين وزان، آن حاملان سترگ براى هدايت مؤمنان مشتاقِ سير در صراط مستقيم، آييننامهاى جامع و شامل با نام «طريقت» ترسيم كردند. اين آييننامه، برنامهاى همهجانبه و دقيق براى چگونه پيمودن صراط مستقيم است كه اعمال باطنى، يعنى اعمال برخاسته از قلب آدمى را باز مىشناساند؛ اعمالى كه پيش از اين، نام سبل سلامت و ضلالت بر آنها نهاديم. از بازگشايى دفتر اين آيين چندى نگذشت كه بيداردلانى مشتاق به مطالعه اين آييننامه و استنباط آموزههاى طريقت پرداخته، در مقام تجربه سالكانه آن آموزهها برآمدند و آنگاه به گونه خاصى، ثمره تعامل استنباط و تجربه، يعنى ميوه تلاقى تجربه عرفانى و داده دينى را توصيف، تبيين و تنظيم كردند و علمى باطنى به نام «علم سلوك» به وجود آوردند.