علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٣٣٩ - ٨ شكر
كمال شكر آن است كه آدمى به زبان سرّ و از سر اخلاص به عجز خود از به جاى آورى كمترين مرتبه شكر اعتراف كند.[١]
البته شكر قلبى كه روح شكر است، چه بسا بايد در قالب صورى تجسم يابد و آن شكر زبانى و شكر عملى است. در شكر زبانى، سالك در قبال نعمت الاهى به ستايش شاكرانه مولاى منعم مىپردازد و ذكرى چون «
الحمد الله
»[٢] را زمزمه مىكند: «ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَتَقُولُوا سُبْحانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ؛[٣] پس چون بر آن [ها] برنشستيد، نعمت پروردگار خود را ياد كنيد و بگوييد، پاك است كسى كه اين را براى ما رام كرد و [گرنه] ما را ياراى [رامساختن] آنها نبود.»
در شكر عملى، سالك از سر اداى شكر نعمت خداوندى، آن نعمت را در راه طاعت الاهى به كار مىبندد و با آن بر خدا عصيان نمىورزد و به گناه آلوده نمىشود. اميرمؤمنان (ع) مىفرمايد:
اگر خدا بندگانش را بر گناهانشان وعده عذاب نمىداد، لازم بود به پاس نعمتهايش هرگز نافرمانى نشود.[٤]
كمترين حق خدا بر شما اين است كه از نعمتهاى الاهى در گناهانش يارى نگيريد.[٥]
[١] -« تمام الشكر الاعتراف بلسان السرّ خالصاً لله عزوجل بالعجز عن بلوغ ادنى شكره.»(( منسوب به) الامام جعفر بن محمد الصادق( ع)، مصباح الشريعة، ص ٣٩ و ٤٠.)
[٢] - قال الصادق( ع):« ما انعم الله على عبد بنعمة صغرت او كبرت فقال: الحمد لله الا أدّى شكرها.»( محمد بن يعقوب كلينى، الأصول من الكافى، ج ٢، ص ١٢٤.)
[٣] - زخرف( ٤٣): ١٣.
[٤] -« لو لم يتواعد الله عباده على معصيته لكان الواجب ألا يعصى شكراً لنعمه.»( محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٧٨، ص ٢١.)
[٥] -« اقلّ ما يلزمكم لله ألا تستعينوا بنعمه على معاصيه.»( نهجالبلاغه، حكمت ٣٣٠، ص ٧٠٨.)