علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٣٠٨ - ٢ مراقبه

٢. مراقبه‌

مراقبه كه در لغت به معناى محافظت است، در فرهنگ قرآنى و عرفانى به معناى محافظت دايم و مواظبت مستمر سالك بر اعمال خويشتن، به ويژه اعمال قلبى است؛ به‌گونه‌اى كه تمامى اعمالش را در محضر خداى رقيب ببيند و او را بر تمامى حالات خود آگاه بداند؛ به تعبيرى، مراقبه يعنى دوام ملاحظه دل به خداى سبحان در تمامى حالات زندگى؛[١] با اين منطق كه «أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى‌؛ مگر ندانسته كه خدا مى‌بيند.»[٢] امام على (ع) مى‌فرمايد:

خوشا به حال آن كس كه مراقب پروردگارش هست.[٣]

بر اين اساس، ابن‌دباغ انصارى مى‌نويسد:

مراقبه علم و آگاهى قلب و دل است به دوام شهود خداى محبوب به‌او.[٤]

سالك همانند ديگر انسان‌ها هماره در حال عمل- چه عمل بدنى و چه عمل قلبى- است؛ عملى كه ركن سلوك است و بايد سخت در حصار مراقبت و محافظت باشد تا در صراط هدايت، سبل سلامت را طى كند. بنابراين موقعيت سلوكى مقام مراقبه، تك‌تك اعمال آدمى است. از اين‌رو بايد مراقبه را تجلى هميشگى توجه قلبى در زندگى سالكانه دانست؛ چنانكه در روايتى از امام صادق (ع) آمده است:

[١] - بنگريد به: عبدالرزاق كاشانى، شرح منازل السائرين، ص ١٤٧، همو، لطائف الأعلام فى إشارات اهل إلالهام، ص ٥١٥ و ٥١٦؛ حسن ديلمى، ارشادالقلوب، ج ١، ص ٢٥٣.

[٢] - علق( ٩٦): ١٤.

[٣] -« طوبى لمن راقب ربّه.»( عبدالواحد آمدى، غررالحكم و دررالكلم، ح ٥٩٣٨.)

[٤] - ابن‌دباغ انصارى، مشارق أنوار القلوب، ص ٧٨.