علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ١٣٢ - قرب وجودى و مالكيت اطلاقى خداى سبحان

رادرتمامى لحظات زندگى به محبوب خويش، يعنى طلب و دعا فرا خوانده است.[١] از اين‌رو آن كس كه از دعا روى مى‌گرداند، به فرموده امام سجاد (ع) مستكبر است.[٢]

وَ قَالَ رَبُّكُمْ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ‌؛[٣] و پروردگارتان فرمود مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم. درحقيقت كسانى كه از پرستش من كبر مى‌ورزند، به زودى خوار در دوزخ درمى‌آيند.

بنابراين از ديدگاه سران اين مسلك سلوكى، سالك بايد دعايى را كه خداى‌سبحان آن را دريچه ارتباطى خود و بنده مى‌داند، جانمايه سلوك خود قراردهد.[٤]

دعا به‌عنوان كوبه گدايى و دق‌الباب مسئلت و طلب به معناى نداى استدعاآميز و نياش خاشعانه است و سالك در حال دعا چهره دل را تمام‌رخ، رو به خداى سبحان مى‌كند و با لبان ظاهر يا زبان باطن، آن خواسته و دعا را پل گفتگوى انيسانه خود و خداى مهربان قرار مى‌دهد و از او رحمت ويژه مى‌طلبد. رهبران اين مسلك در اجراى اين سنت سلوكى به دو اصل معرفتى و عملى تكيه زده‌اند.

قرب وجودى و مالكيت اطلاقى خداى سبحان‌

اصل معرفتى مسلك دعا، فهم عميق و شناخت يقينى دو صفت خداى سبحان است: يكى قرب وجودى و ديگرى مالكيت بى‌منازع بر تمامى هستى. اولى‌

[١] - بنگريد به: فضل بن حسن طبرسى، مجمع البيان، ج ٨، ص ٨٢٣.

[٢] - بنگريد به: محسن فيض كاشانى، تفسيرالصافى، ج ٤، ص ٣٤٦.

[٣] - غافر( ٤٠): ٦٠.

[٤] - قال الصادق( ع):« قال الله: ... و اما التى بينى و بينك فعليك بالدعاء و علىّ بالاجابة.»( ابن‌فهد حلى، عدةالداعى، ص ٥٣.)