ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٧٥١ - شرحها

هزار سال است نسبت بدان چه شما شماره كنيد» اين آيه بيان فعاليت خدا است در عالم امكان و تقريبى است از عظمت و وسعت تدبير و فعاليت حق و مى فرمايد: خدا از فراز آسمانها تا زمين در گنجايش فهم بشرى است در ظرف يك روز كه واحد زمانى كار است در نظر انسان به اندازه‌اى تدبير و فعاليت دارد كه به هزار سال انسانى تخمين مى‌شود، با اين ملاحظه كه نتيجه تدبير خدا به ثمر مى‌رسد و فائده آن به مقام الهى بر مى‌گردد، مثلا اگر اين تدبير را از نظر زراعت تنظير كنيم تخم مى‌افكند و حاصل مى‌رساند و درو مى‌كند و محصول آن تحويل انبار خدا مى‌شود و اگر از نظر توليد جانداران تنظير كنيم نژاد آن بوجود مى‌آيد و تحويل دام داران حق مى‌شود، اين يك تقريبى است از اندازه فعاليت ذات بارى تعالى نسبت به هر روزى و اين مطابق با قاعده مسلّمه ميان حكماء الهيين است كه مى‌گويند: لا تكرار في التجلى در ظهور جلوه‌هاى حق مكررى وجود ندارد و هر آن و هر ساعت و هر شب و هر روز جلوه تازه‌اى پديد آيد چنانچه خدا عز و جل مى‌فرمايد (١٥ سوره ق):

«بلكه در پوششى از آفرينش تازه‌اند» اين جلوه‌هاى تازه و تدبير بى‌پايان خدا در هر روز و هر شب و هر ساعت تحقق مسائل تازه‌اى است در عالم هستى كه تعلق علمى و دستورى به امام وقت دارد، و به عبارت ديگر به دفتر اداره او تحويل مى‌شود، از اين نظر است كه امام مى‌فرمايد: شگفت اينجا است كه هر روز و هر شب و هر ساعت علم تازه‌اى در كار است، اين علم تازه همان گزارش جديد جلوه‌هاى خدا يا به تعبير قرآن مجيد: تدبيراى خدا است در عالم امكان كه به امام وقت مى‌رسد و اين با اصل كلى و مسلّم دانشمندان امروز هم مطابق است كه مى‌گويند: هستى در ترقى و تقدم است اصل تكامل.

در اين صورت اعتراض به اينكه علوم از مراجع نبوى و ولايت مآب پيش به اين امام حاضر وقت رسيده و مزيد آن تصور ندارد از اصل ساقط است‌