اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٤١ - أصالة الجد و مبناى ظهور كلام

نصب قرينه بر مجاز يا ناشى از سهو سامع در التفات به قرينه مقرون به كلام است كه هر دو احتمال از نظر عقلاء ملغى مى‌باشند.

بنابر اين، فرق أصالة الظهور با أصالة الحقيقة در اين است كه أصالة الحقيقة در آنجا جارى مى‌شود كه مراد استعمالى مردّد بين معناى حقيقى و معناى مجازى باشد و با أصالة الحقيقة ثابت مى‌شود كه مراد استعمالى همان معناى حقيقى است؛ در حالى كه أصالة الظّهور در جايى جريان پيدا مى‌كند كه نمى‌دانيم معناى كلام متعلق اراده متكلّم بوده يا آنكه متكلّم تنها الفاظ را اراده كرده و معانى را اراده نكرده است. بنابر اين، مجراى أصالة الظهور شك در وجود مراد استعمالى است، و مجراى أصالة الحقيقة شك در تعين مراد استعمالى در مدلول تصوّرى اول يا دوم است. با أصالة الحقيقة احتمال وجود قرينه متصله بر خلاف معناى حقيقى و إرادة المعنى المجازى بالإرادة الاستعمالية نفى مى‌شود. از آنچه گفتيم معلوم شد كه مبناى اصل أصالة الظهور اصل رفتارى أصالة الاختيار است و به وسيله آن احتمال وجود قرينه منفصله منتفى مى‌گردد، و مبناى أصالة الحقيقة اصل عدم سهو و خطا در متكلّم و سامع است. و در نتيجه أصالة الحقيقة احتمال وجود قرينه متصله منتفى مى‌گردد.

٣) أصالة التّطابق بين الإثبات والثبّوت يا بين الظّاهر والباطن: اين اصل نيز- همچون أصالة الاختيار و اصل عدم سهو و خطا- اصلى رفتارى است كه بر مبناى آن تطابق مدلول تصديقى دوم با مدلول تصديقى اول، و نيز- مدلول تصديقى سوم با مدلول تصديقى دوم- و به تبع آن با مدلول تصديقى اول و با مدلول تصوّرى، ثابت مى‌شود. اين اصل رفتارى مبناى أصالة الجد است كه اصلى گفتارى است. أصالة الجدّ- همچون أصالة الظّهور و أصالة الحقيقة- اصلى است لفظى كه بر مبناى آن تطابق مدلول تصديقى اول و دوم و نيز مراد استعمالى با مقصود يا مراد جدّى متكلّم ثابت مى‌شود؛ بدين معنا كه ثابت مى‌شود آنچه را متكلّم در مقام اراده استعمالى خواسته، وقصد تفهيم آن به مخاطب نموده، همان مقصود حقيقى او بوده است.