اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٩٧ - بخش اول مفهوم«استعمال» و انواع آن

اراده تفهيم معنا به او توسّط متكلّم است؛

٤) استعمال ارادى تفهيمى جدّى كه اثرش براى سامع اضافه بر آنچه در انواع پيشين استعمال گفته شد، اين است كه موجب تصديق سامع مى‌شود به اينكه معنايى را كه متكلّم به او تفهيم كرده و به وسيله آن او را مورد خطاب قرار داده است مقصود جدّى و حقيقى متكلّم است.

بنابر آنچه گفته شد اضافه بر دلالت تصورى‌[١]، سه نوع دلالت تصديقى نيز وجود دارد:

١) دلالت تصديقى استعمالى؛

٢) دلالت تصديقى تفهيمى؛

٣) دلالت تصديقى جدّى.

و نيز از آنچه در گذشته گفتيم معلوم شد كه دلالت لفظ بر معنا- در همه انواع پنج‌گانه دلالت (دو دلالت تصورى و سه دلالت تصديقى)- دو سبب دارد:

١) سبب فراهم كننده قوّه دلالت: كه وضع است؛

٢) سبب فراهم كننده فعليت دلالت: كه استعمال است.

استاد شهيد صدر (رحمة الله عليه) با ديدگاهى متفاوت با آنچه گفتيم- استعمال را بدين ترتيب تعريف مى‌كند:

الاستِعمالُ عَمَلِيةٌ إرادِيةٌ مُتقَوِّمةٌ بِالإرَادَةِ الاستِعمالِية، والإرادَةُ الاستِعمالِيةُ عِبَارةٌ عَنْ إرادَةِ التَّلفُّظِ بِاللَّفظِ، وَلكِن لا بِما أنّه صَوتٌ مخصُوصٌ؛ بَل بِما أنّهُ دَالٌّ بِحَسَبِ طَبعِهِ وَصالِحٌ فى ذاتِهِ لإيجادِ صُورَةِ المعنَى فى الذِّهنِ. فإرادَةُ الإتيانِ بِما يصلُحُ لِلدِّلالةِ عَلى مَعنَى بِما أنّهُ يصلُحُ لِذلكَ هى الإرادةُ الاستِعمالية[٢].

[١] . كه خود بر دو نوع بود- چنانچه در محل خود گفتيم-.

[٢] . مباحث الدليل اللفظى( بحوث فى علم الأصول)، ج ١، ص ١٣٣.